Ticijanova „Sveta Margareta” ide na aukciju

Delić čudesne umetničke kolekcije engleskog kralja Čarlsa Prvog (1600–1649), u kojoj su, između ostalih, slike Ticijana, Van Dajka, Rubensa, Tintoreta, Direra i Mantenje, otvorena je u Londonu. Postavku nazvanu „Čarls Prvi: Kralj i kolekcionar” u Kraljevskoj akademiji umetnosti britanski mediji već su okarakterisali kao jednu od najznačajnijih izložbi u Londonu ove godine. Kuriozitet izložbe, koja će trajati do polovine aprila, jeste u tome što će se neke od ovih slika „vratiti” u Veliku Britaniju posle gotovo četiri veka.  

Čarls Prvi najveći je kolekcionar umetničkih dela u čitavoj istoriji britanske monarhije. Osim što je kupovao slike vrhunskih umetnika, bio je poznat i po tome što je angažovao najbolje savremene umetnike, među njima i flamanskog slikara Antonisa van Dajka. Nekadašnjeg Rubensovog učenika kralj poziva na dvor i Van Dajk (1599–1641) radi brojne portrete Čarlsa Prvog, njegove porodice, dvorjana, a dobija i titulu viteza.

„Blago” Čarlsa Prvog sastojalo se od čak 1.500 slika i oko 500 skulptura koje je rasejao niko drugi do Oliver Kromvel. Nakon građanskog rata u kojem su Kromvelove republikanske snage porazile kralja iz dinastije Stjuart, ne samo što je okončana vladavina Čarlsa Prvog, već je i pogubljen u Londonu. Posle njegove smrti Kromvel je rasprodao čitavu kolekciju kako bi vratio kraljeve nagomilane dugove i dela su „raspršena” po celoj Evropi.

Neka od njih su, nakon ponovnog uspostavljanja monarhije na Ostrvu, vraćena i danas se nalaze u londonskoj Nacionalnoj galeriji i Bakingemskoj palati, a devedesetak su deo Kraljevske kolekcije. Međutim, oko četrdesetak najznačajnijih slika iz kolekcije Čarlsa Prvog izložene su u pariskom Luvru, ili madridskom Pradu, među njima najpoznatije Ticijanove i Van Dajkove slike.    

Na londonskoj izložbi se, međutim, neće naći još jedna od Ticijanovih (1490–1576) slika iz kraljeve kolekcije, jer ide na aukciju u njujorškoj ispostavi „Sadebija”. Slika „Sveta Margareta” (Saint Margaret) već je izložena u „Sadebiju” uoči aukcije zakazane za 1. februar. Početna vrednost slike, koja je svojevremeno krasila jednu od odaja u kraljevskoj palati Vajthol, jeste između dva i tri miliona dolara (1.5–2 miliona funti). Delo, rađeno u tehnici ulje na platnu, visine je dva metra.    

Ali, najzanimljivija jeste sudbina slike. Delo koje prikazuje Svetu Margaretu iz Antiohije koja uspeva da se izbavi iz čeljusti Sotone sa krstom u jednoj ruci završilo je kod vodoinstalatera! I to zbog duga!

Naime, dvor je za različite popravke u Vajtholu kraljevskom vodoinstalateru bio dužan tačno 903 funte. Ponuđene su mu 403 funte u novcu, a da za ostatak duga izabere nekoliko slika iz kraljevske kolekcije. Uzeo je 24 slike, a jedna od njih, procenjena na tačno stotinu funti, bila je i Ticijanova, nastala oko 1560. godine. Jedna je od dve Ticijanove verzije koje „pokrivaju” istu temu, a prva se i danas čuva u Pradu.

Pretpostavlja se da je vodoinstalater Džon Embri, postavši nadzornik u Kromvelovoj vojsci, neko vreme čuvao sliku nadajući se da će je dobro unovčiti. Po ponovnom uspostavljanju monarhije, 1660. novom kralju Čarlsu Drugom Embri je vratio nekoliko slika, ali ne i Ticijana.  

Iako se delu neko vreme gubi trag, poznato je, kako beleži „Sadebi”, da je slika polovinom 18. veka završila u kolekciji poslanika britanskog parlamenta za okrug Hempšir, da bi je potom otkupila aristokratska porodica iz grofovije Oksfordšir.

Na anonimnoj aukciji u Londonu 1948. godine prodata je za 500 gvineja (engleski zlatni novac), a deset godina kasnije za 50 gvineja manje švajcarskom trgovcu umetninama, i od tada je u privatnoj kolekciji. Slika je, kako stoji na sajtu „Sadebija”, samo dva puta izlagana – prvi put 1978. godine u Ženevi, a potom 1993. u Parizu, u Gran paleu.

Iako neke druge slike jednog od najvećih renesansnih umetnika iz Venecije, koje su bile u vlasništvu Čarlsa Prvog, imaju daleko veću vrednost, „Sveta Margareta” je, prema oceni Aleksandra Bela iz „Sadebija”, skuplja od većine drugih dela.

Najbolji primer za to jeste „Salvator Mundi” Leonarda da Vinčija koji je takođe bio deo impresivne kolekcije Čarlsa Prvog. Prošle godine postao je najskuplje umetničko delo ikad prodato za 450 miliona dolara, a svojevremeno je bilo procenjeno na svega 42 dolara…