Muzejska postavka u franjevačkom samostanu

Fratru Josipu Špeharu iz franjevačkog samostana u Baču poslednjih meseci društvo su majstori i restauratori. Zdanje s kraja 12. veka uređuje se kako bi u septembru bilo otvoreno za posetioce sa novim muzejsko-obrazovnim sadržajem koji ipak neće dovesti u pitanje versku poziciju objekta.

Obnova je počela pre dve godine u okviru projekta „Vekovi Bača” koji sprovodi Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture. Kako kaže konzervatorka dr Slavica Vujović, načelnica Arhitektonskog sektora Zavoda, samostan u Baču je jedinstveno i fascinantno kulturno dobro, samo po sebi muzejski eksponat u kojem su sačuvani autentični tragovi života duži od osam vekova.

Radovi su finansirani iz donacije Evropske unije, dobijene novembra 2016, a do koje mere će biti završeni do jeseni zavisi od priliva novca. Republičko Ministarstvo kulture i informisanja izostavilo je podršku ovom projektu u „Gradovima u fokusu 2018”, kaže naša sagovornica.

Posetioci će prolaskom kroz kapiju i ulaskom u dvorište i u crkvu posvećenu Uznesenju Marije, ili delove samostana, na jednom mestu moći da se susretnu sa različitim epohama i pravcima, od gotike do renesanse, kaže fratar Špehar.

Izgradnju samostana počeli su krajem 12. veka pripadnici viteškog reda kanonici Svetog groba jerusalimskog i to podizanjem manje crkve romaničkog stila. Tokom druge polovine 14. veka franjevci su je dogradili u gotičkom stilu podigavši visoki zvonik – kulu, zgradu samostana.

Arheolozi su prilikom istraživanja našli trag da je postojao opkop sa vodom, dodatim zidovima i kulama, što potvrđuje da je izgledao identično poput utvrđenja i samostana u čitavoj Ugarskoj u to doba.

Dolaskom Turaka u 16. veku samostan je pretvoren u džamiju. I danas je vidljiv i veoma očuvan trag turskog graditeljstva: mihrab, niša u zidu uvek građena u pravcu Meke gde se okretalo tokom molitve, na južnom zidu samostanske crkve.

Sa odlaskom osmanlija, u crkvu se krajem 17. veka vraćaju franjevci – današnji izgled je iz perioda od 1734. do 1768. godine. Kako su tu ostali više od tri veka, u riznici su sačuvane vredne knjige, stari predmeti, posuđe, tekstil…

Nakon završetka obnove u muzejskom delu će biti stalna arheološka postavka sa tematskim celinama koje bi trebalo da potvrde dugi kontinuitet života na ovom mestu, od praistorije do 18. veka.

– Biće izloženi najreprezentativniji predmeti iz kolekcije liturgijskog ruha, kao što su misnice, pluvijali i stole, i predmeta poput profane keramike, porculana, stakla… – nabraja dr Vujović.

Postavka ima cilj da predstavi i život ove monaške zajednice i njen doprinos lokalnoj kulturi i istoriji kao čuvara vrednih artefakata. Na muzejskoj postavci rade stručnjaci Muzeja Vojvodine, Etnografskog muzeja u Beogradu i Ministarstva kulture Republike Hrvatske.

Novi način korišćenja kulturnih dobara

Otvaranjem izložbenog dela u samostanu on postaje deo „difuznog muzeja” raspršenog po celom Baču i okolini. U te spomenike kulture spadaju Tvrđava Bač i manastir Bođani koji su kroz objedinjeni projekat „ Vekovi Bača” Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture restaurirani u skladu sa novim načinom očuvanja i korišćenja kulturnih dobara u Srbiji.