Pomen za Srbe i Jevreje stradale na Šušnjaru

Od našeg stalnog dopisnika

Banjaluka – Već u prvim mesecima Drugog svetskog rata i četiri meseca pošto je u aprilu 1941. godine uspostavljena Nezavisna država Hrvatska, počinjeni su strašni zločini, a u jednom od njih – na Šušnjaru kod Sanskog Mosta – od ustaške ruke stradalo je 5.500 ljudi, uglavnom Srba.

Na Šušnjaru je pre 77 godina stradalo i oko 50 Jevreja, a u tadašnjem Sanskom srezu svoju veru i naciju životom je platilo bezmalo deset hiljada Srba. U sećanje na njih i krvavi Ilindan 1941. juče su položeni venci na lokacijama Milin birt i Klaonica, zapaljene su sveće i služen je parastos.

O monstruoznosti zločina u Šušnjaru decenijama se pisalo. Pojedini hroničari su zabeležili da su ustaše vezale ljude bodljikavom žicom, vodeći ih kroz grad sve do mesta gde su, u dve grobnice, skončali.  

Stradanja u Šušnjaru samo su jedno od desetina mesta na kojima su Srbi masovno ubijani u vreme NDH, iako se ta istrebljenja najčešće vezuju za jasenovački sistem koncentracionih kampova, kao i za logore u Gospiću i Staroj Gradiški ili stradanja na Pagu, Prebilovcima...   

Nedaleko od Sanskog Mosta je i gradić Bihać, gde je u Garavicama od ustaške ruke u leto 1941. nastradalo 12.000 osoba, mahom Srba. Pamti se, kako redovno izveste mediji u RS, da je na Garavicama u leto 1941. ubijeno više civila nego što je Bihać imao stanovnika. Srpski predstavnici već godinama ističu da je projekat NDH okončan etničkim čišćenjem u „Oluji” za vreme proteklog rata.

U obrazloženju odluke Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika BiH iz 2003. godine, kojom je Memorijalni kompleks Šušnjar, koji je u Federaciji BiH, proglašen za nacionalni spomenik BiH, navedeno je da su na tom mestu pokopana tela 27 Srba koje su Nemci streljali u maju 1941. jer su se pobunili zbog odluke NDH koja ih je sprečila da proslave Đurđevdan. Streljani su, kako je navedeno, zbog odmazde za nemačke žrtve.

U obrazloženju se dalje navodi da su u avgustu 1941. na pravoslavni praznik Ilindan na Šušnjaru streljani Srbi koji su sakupljeni iz grada i okoline. „Tačan broj žrtava nikada nije precizno utvrđen. Postoje podaci da je tom prilikom pobijeno nekoliko hiljada stanovnika ove regije”, navodi se u obrazloženju odluke.

Takođe se podseća na to da je jedno od spornih pitanja prilikom inicijative za izgradnju memorijala 1968. godine bilo to da li da spomen-kompleks bude posvećen svim žrtvama rata ili samo onima koji su ubijeni na tom mestu. Odlučeno je, navodi se, da to bude „spomenik žrtvama fašističkog terora i borcima NOR-a grada Sanskog Mosta  i okoline”.

Predsednik Narodne skupštine RS Nedeljko Čubrilović, obraćajući se prisutnima na Šušnjaru, rekao je da na ovom mestu mogu da stoje samo dva simbola, a to su pravoslavni krst i Davidova zvezda jer su tu stradali isključivo Srbi i Jevreji. On je naglasio da će RS i dalje insistirati na tome da parlament BiH, kao što je to učinila Skupština RS, usvoji odgovarajući akt i osudi genocid NDH koji je počinjen nad Srbima, Jevrejima, Romima i drugim antifašistima u toku Drugog svetskog rata.

U Donjoj Gradini sećanje na Rome ubijene u Holokaustu

U Donjoj Gradini obeležen je Međunarodni dan sećanja na romske žrtve Holokausta u Drugom svetskom ratu, koji su organizovali Ženska romska mreža „Uspjeh”, uz podršku Misije OEBS-a u BiH i fondacije OAK. Obeležavanju u Spomen-području Donja Gradina prisustvovali su Ognjen Tadić, zamenik predsedavajućeg Doma naroda parlamenta BiH, i Borislav Bojić, predsedavajući Komisije za ljudska prava parlamenta BiH.

Bojić je izjavio da je u masovnim grobnicama na prostorima Donje Gradine, Uštice i Novske sahranjeno oko 40.000 Roma, od kojih veliki broj dece i žena, ubijenih od strane fašista i ustaša u logoru Jasenovac.