Stoletni venac ubuduće u Vojnom muzeju

Svečano je bilo tog 22. oktobra 1918. godine u Beogradu. Tri dana posle oslobođenja u Prvom svetskom ratu, građani prestonice priredili su doček srpskim vojnicima. Sve je bilo „u tako odličnom redu da bi se austrijska policija morala diviti kako Beograđani znaju za red i bez bajoneta”, izvestila je „Pravda” sa pobedničkog defilea, u toku kojeg su žitelji prestonog grada darivali oslobodioce cvećem i vencima okićenim nacionalnim trobojkama.

Jedan od tih venaca pripao je na čuvanje Aleksandru Jarolimeku (1891–1954), učesniku oba balkanska i Prvog svetskog rata, potonjem trgovcu i industrijalcu, koji je među prvim oficirima te 1918. ušao u oslobođenu prestonicu.

Aleksandar Jarolimek

A na današnji dan, čitav vek kasnije, ovaj predmet će, po želji Aleksandrove ćerke Dobrile Anđelković (1935–2016), biti predat Vojnom muzeju u Beogradu. Uručiće ga Branko Rodić, akademski slikar, Dobrilin rođak i upravitelj Zadužbine porodice Jarolimek.

Prostorije Zadužbine nalaze se u zgradi u centru Beograda, koja je pripadala upravo Aleksandru Jarolimeku. Tamo je vredna porodična relikvija čuvana prethodnih sto godina. I juče je venac bio na istom mestu, u jednom od stanova. Uramljen i zastakljen, okićen srpskom trobojkom s natpisom koji podseća na datum zbog kojeg je poklonjen, i danas odoleva vremenu.

„Aleksandar je ovde živeo sa suprugom Nadeždom, ćerkom Dobrilom i sinom Zoranom. On je uramio venac koji je i posle njegove smrti čuvan u ovom stanu. Po želji Dobrile, koja je bila strina moje supruge, predaću ga Vojnom muzeju”, kaže Branko Rodić, posmatrajući relikviju koja će postati deo nacionalne kulturne baštine.

Dobrila Anđelković

Osim venca, on će danas predati muzeju i Aleksandrov Orden Belog orla sa mačevima petog reda, kao i grupnu fotografiju generacije 1911/1912. četvrtog kola (klase) svršenih đaka đačkog eskadrona konjičke podoficirske škole u Beogradu. To je, po svoj prilici, samo deo riznice poznate beogradske porodice Jarolimek. Na tavanu zdanja Zadužbine, koji tek treba istražiti, verovatno su i Aleksandrove uniforme, a možda i dve medalje kojima je, uz Orden Belog orla, odlikovan za ratne zasluge.

– Osim što je bio među prvim oficirima koji su ušli u oslobođeni Beograd tog 19. oktobra 1918, Aleksandar je, sa još osam svojih konjanika, prvi ušao i u oslobođeni Šabac, nakon Kolubarske bitke. Inače, Jarolimek je poznata beogradska porodica koja je najveći zamah doživela između dva svetska rata. Aleksandar je tada s braćom Ferdinandom i Jovanom nasledio očevu platnarsku trgovačku radnju u Knez Mihailovoj ulici 14, kao i njegovu firmu, koja se zvala „Josif Jarolimek i sinovi”. Njihov otac Josif bio je Čeh i rođen je u tadašnjoj Bohemiji – objašnjava Rodić.

Aleksandar i braća potom su osnovali firmu „Domaća industrija tepiha i zavesa” na beogradskom Dušanovcu.

– Interesantno je da je ova industrija opremila zdanje Narodne skupštine tepisima i zavesama, kada je završena njegova izgradnja, tridesetih godina prošlog veka. Na popisu stvari 2012. godine u Narodnoj skupštini evidentirano je da je u upotrebi desetak tepiha izrađenih u toj fabrici – govori Rodić.

Sa dolaskom Drugog svetskog rata Aleksandar je zarobljen i, kao oficir vojske Kraljevine Jugoslavije, interniran u oflag – nemački oficirski logor za ratne zarobljenike kod Hamelburga u Bavarskoj. U fabrici na Dušanovcu rad nije bio dozvoljen za vreme okupacije, jer su tepisi i zavese smatrani luksuznom robom. Tako se navodi u autobiografskoj belešci koju je Aleksandar sačinio 1949. godine u Beogradu. Njegova fabrika tada je uveliko bila nacionalizovana.

I ta autobiografska beleška, zajedno s ostalom arhivskom građom dostupnom u elektronskom obliku, biće data Vojnom muzeju, a Rodić kaže da su spremni da uruče i druge predmete na koje će naići.