Stvaranje Kraljevine SHS – dan vredan veka

Ko je autor bronzane biste kralja Petra Prvog iz 1904. godine? Kako izgleda granični kamen s granice između Austrije i Kraljevine SHS? Zašto je Nadežda Petrović 1904. pisala Rihardu Jakopiču? Šta je gradonačelnik Moskve Mihail Čelnokov poklonio Nikoli Pašiću 1916, a kakav je dar iste godine dobio regent Aleksandar od Jugoslovenskog odbora?

Odgovori na ova pitanja mogu se pronaći na  izložbi „Dan vredan veka” koja je otvorena u Palati „Srbija” u produkciji Muzeja Jugoslavije povodom 100 godina od ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca 1. decembra 1918. godine.

Naziv izložbe, čiju su realizaciju pomogle 53 ustanove iz zemlje i regiona, autori su preuzeli, kako je objašnjeno, od velikog pesnika Petra Petrovića Njegoša.

– Reč je o parafrazi naziva Njegoševe pesme „Noć skuplja vijeka”, jedine ljubavne pesme koju je napisao. Od njenog nastanka do objavljivanja prošlo je oko 70 godina, koliko je otprilike prošlo vremena od dana rađanja jugoslovenske ideje do njene realizacije. Smatrali smo da naziv pesme na najbolji način odslikava važnost dana čiju stogodišnjicu obeležavamo – kazao je kustos Radovan Cukić, član autorskog tima postavke. 

Priča o formiranju prve jugoslovenske države počinje 1904. godine, kada se u Beogradu, uz krunisanje kralja Petra Prvog Karađorđevića i proslavu 100 godina od Prvog srpskog ustanka, organizuje više kulturnih manifestacija s jugoslovenskim predznakom. Postavka prati period Prvog svetskog rata, kroz prizmu borbe za ujedinjenje, fokusirajući se na ratne ciljeve Vlade Srbije, delatnost Jugoslovenskog odbora i odnos velikih sila prema jugoslovenskom pitanju.

Čin proglašenja ujedinjenja 1. decembra 1918. okosnica je postavke. Ona se, ipak, ne završava proglašenjem Kraljevine SHS, već predstavlja i period državnog provizorijuma koji traje sve do donošenja Vidovdanskog ustava 1921, a to je godina izabrana za kraj izložbe. To nije bio kraj prve Jugoslavije, što posetiocima ostavlja prostor da sami istraže događaje koji su doveli do njenog kraha. 

– Zidanje nove državne kuće od političkog materijala koji je 1918. bio na raspolaganju bio je složen i težak zadatak sa inženjerima i majstorima koji su imali različita shvatanja o tome. Koliko svaki od budućih stanara i vlasnika treba da uloži u nju, šta unosi, a šta je trebalo ostaviti pred vratima te nova kuće? Ona je bila pitanje i istorijskog izbora, svesti da je preživljavanje u svetu kakav je nastao posle rata moguće samo u okupljanju i sažimanju. Zajednička država nije bila samo rezultat idealizma niti hira intelektualne elite već je bila shvaćena kao politički pragmatično egzistencijalno pitanje, ekonomsko, kulturno, nacionalno pitanje svih koji su u nju ulazili – istakao je prof. dr Milan Ristović, istoričar, koji je otvorio izložbu.   

Publika će arhivska dokumenta, plakate i fotografija, umetničke slike, skulpture, lične predmete, odlikovanja i oružje moći da vidi do 28. aprila sledeće godine.