Podvodne pustinje

EKOLOGIJA
„Podvodne pustinje” ili vodena prostranstva s manjkom kiseonika u tropskim delovima okeana su se, prema najsvežijim merenjima, za proteklih pet decenija proširile. Na sličan način kao što peskovite na kopnu preotimaju plodno zemljište.

Najverovatniji uzrok tome je sveopšte otopljenje, a klimatska predviđanja nagovešćuju da se to nastaviti, s mogućnoššću da ugrozi i morska stvorenja i morsko rastinje. Podaci se najviše tiču slojeva zvanih „područja s najmanje kiseonika”, u kojima je najmanje ovog gasa rastvoreno. I pri tome se šire i na gore i na dole, i u manje i u veće dubine.

Odavno klimatolozi obrazlažu da je zagrevanje morske površine plod ljudskog delovanja koje sputava prirodno mešanje vode i sprečava da kiseonik iz jednih prodre u druge slojeve. Najnoviji saznanja ukazuju da je pojava započela. Lotar Štrama sa Univerziteta u Kilu (Nemačka) merio je rasprostiranje kiseonika na dubinama od 300 do 700 metara krstareći tropskim krajevima sva tri okeana. Kada su podaci pridodati ranijim sklopljena je slika kretanja u minulih 50 godina.

Ukupna količina kiseonika se smanjila, saopšteno je nedavno u uglednom časopisu „Nauka” (Science), a delovi istočnog Tihog i severnog Indijskog su razvrstani u oskudevajuće, što znači da je životodavni gas opao toliko da je živi svet ugrožen.

U siromašnim vodama azot ne stupa u međudejstvo s kiseonikom da bi se obrazovao biološki dostupan nitrat. Organizmi na dnu „lanca ishrane”, kao što su planktoni, ne unose dovoljno hranljivih sastojaka da bi preživeli. Konačan uticaj na ribolov teško je predvideti, zato što su uključeni mnogi složeni mehanizmi.

Izvesno je da istraživanje predstavlja početnu tačku u sagledavanju biohemijskih i bioloških posledica.

Upliv na ribolov može da bude posredan, zato što su područja siromašna kiseonikom udaljena od obala pokraj kojih se najviše lovi, navodi Endru Solou, rukovodilac Centra za pomorsku politiku Okeanografskog instituta u Masačusetsu (SAD).

Veoma je važno da se „podvodne pustinje” ne pobrkaju s „mrtvim područjima” u priobalnim vodama, od kojih je najčuveniji u Meksičkom zalivu, a nastao je oticanjem đubriva bogatog azotom. Zato su se namnožili fitoplanktoni; kada oni uginu, mikrobi koji sada imaju hrane u izobilju počinju da usisavaju kiseonik.

Usmerenje je zabrinjavajuće, objašnjava Lorens Mi iz Pomorskog instituta u Plimutu (Velika Britanija). A to je samo jedna kockica u slagalici koja se naziva – klimatske promene. Pomenuti istraživač ističe da nije nimalo lako kazati koliko bi trebalo kiseonik da opadne da bi živi svet bio pogođen.

Ukoliko bi se područja s manjkom rasprostrla ka površini, dospela bi do plitkih voda obasjanim suncem u kojima obitavaju mnoge vrste riba. Čim se upetljate u „lanac ishrane”, nadajte se svakojakim nenadanim udarcima.

Već se najavljuje sledeće proučavanje u kojem će saradnici Nacionalne uprave za okeane i atmosferu iz Sjedinjenih Država pokušati da iscrtaju kartu protezanja okeanskih voda s manjkom kiseonika na svim meridijanima – i u širinu i u dubinu.