Zabranjeno ruženje Terazija

Porodici prostorno kulturno-istorijskih celina Beograda od juče su se pridružile Terazije, šest decenija otkako je osnovan Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture koji se o njima stara i pola veka otkako su u familiju ušli Skadarlija, Kopitareva gradina, Staro jezgro Zemuna… Proglašavajući Terazije za kulturno dobro Vlada Srbije praktično je zaštitila 23 hektara od samovolje investitora koji bi da kroje Beograd po svojoj meri. Jer, zabranjuje se gradnja objekata trajnog ili privremenog karaktera koji namenom, gabaritom, volumenom i oblikom mogu ugroziti ili narušiti autentičnost ambijenta Terazija, napominje se u vladinoj odluci, preneo je Tanjug. Za svaku novu izgradnju u okviru te celine nalaže se izrada studija uticaja na kulturno nasleđe, a raspisivanje arhitektonsko-urbanističkog konkursa biće obaveza ne samo za Terazijsku terasu, već i za podizanje javnih objekata i uređenje javnih prostora.

– I do sada su na ovom potezu u srcu grada važila stroga pravila gradnje, a vladinom odlukom dodatno su označene parcele, spomenici, skulpture, objekti, odnosno način kako da se sačuva izgled Terazija. Dozvoljene su intervencije u okviru parternog uređenja, poput ozelenjavanja, popločavanja i opremanja urbanim mobilijarom – prenosi Tanjug navode iz dokumenta kojim je vlada Terazije uvrstila u katalog kulturnih dobara.

Uređenje Terazijske terase, odnosno platoa između hotela „Moskve” i „Balkana”, postavljeno još u Generalnom planu 1924, jedan je od najvažnijih graditeljskih zahvata u toj celini. Zato je sasvim logično obrazloženje u vladinoj odluci da „Dozvoljene aktivnosti u prostoru moraju biti u funkciji očuvanja i unapređenja kvaliteta lokacije i isticanja njenih vrednosti kao jednog od najznačajnijih segmenata prostorno kulturno-istorijske celine”.

Za Terazijsku terasu organizovani su brojni konkursi i jedino pobedničko rešenje koje je realizovano bilo je ono sa konkursa iz 1991. godine, prema kojem je kompanija „Mali kolektiv” sagradila stambeno-poslovni kompleks u Balkanskoj 2 i izazvala oštre polemike u javnosti.

Iz arhive Gradskog zavoda za zaštitu spomenika kulture

Strogih pravila moraće, od 25. januara kada ova odluka počinje da se primenjuje, da se pridržavaju i svi oni koji budu želeli da Terazije „okite” reklamama. Nadležni, odnosno Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture, moraće da za svaki pojedinačni slučaj postavljanja reklama definišu i pravila, odnosno ograničenja.

Neke od najznačajnijih građevina na Terazijama su Stari i Novi dvor, hotel „Moskva”, palate „Albanija”, „Anker” i „Atina”, Igumanovljeva palata, Zgrada druge ženske gimnazije…

Oba dvora, Trg Nikole Pašića i Balkanska – deo zaštićene celine

Granice zaštićenog prostora Terazija određene su sledećim ulicama: od raskrsnice ulica Zeleni venac i Prizrenske, nastavlja Sremskom, preseca ulicu Terazije nastavlja Čumićevom ulicom do preseka sa osovinom Nušićeve ulice, nastavlja Nušićevom do ukrštanja sa Dečanskom sve do Trga Nikole Pašića i ukrštanja sa Ulicom kneza Miloša, dalje do ukrštanja sa Andrićevim vencem i Ulicom kralja Milana, Dobrinjskom do ukrštanja sa Kraljice Natalije i neparnom stranom ove ulice do ukrštanja sa Prizrenskom ulicom, Prizrenskom do ukrštanja sa Balkanskom. U okviru prostorne kulturno-istorijske celine Terazije, navodi Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture, nalazi se i Balkanska ulica do ukrštanja sa Ulicom kraljice Natalije.

Glavni tranzitni trg

Formiranje Terazija započeto je početkom 19. veka po nalogu kneza Miloša čija je urbanistička politika izričito nalagala širenje Beogradske varoši van šanca prinudnim iseljavanjem srpskih trgovaca iz Savamale i parcelisanjem prostora koji se protezao pravcem od nekadašnje Stambol kapije na Trgu republike ka Slaviji. Uvodeći vodu u varoš, Turci su na određenim rastojanjima podizali kule na koje su vodovodnim cevima uzdizali vodu. Jedna od tih kula bila je na mestu gde je danas Terazijska česma. Ove kule Turci su zvali „terazije za vodu”. Od tog naziva, kada je u 19. veku počela izgradnja nove Beogradske varoši van šanca, ceo kraj od Starog i Novog dvora do blizu Stambol kapije nazvan je Terazije, ime koje se zadržalo do danas.

– Terazije danas imaju ulogu glavnog tranzitnog „trga” u okviru kojeg se nalaze objekti od visokog državnog značaja, stambene zgrade, ustanove kulture, hoteli, ugostiteljski objekti, javni spomenici i parkovi. Iako nema klasičan oblik trga, oduvek je u istoriji bilo mesto okupljanja kao važan poslovni centar starog Beograda.

Takođe, Terazije su poput Knez Mihailove ulice jedan od najstarijih i najpoznatijih gradskih ambijenata, gde se istorija i tradicija prepliću – navodi se u saopštenju Gradskog zavoda za zaštitu spomenika kulture koji je predložio da Terazije dobiju status kulturnog dobra.