Podlovćenska Srbija je rodila Crnu Goru

Pitanja u vezi sa crkvenim zakonom u Crnoj Gori svode se na pokušaj da se dokaže da Crnogorci nisu Srbi. Niko stanovnicima Crne Gore ne negira pravo da se deklarišu kao Crnogorci. Samo postojanje države ih stavlja u isti red sa ostalim političkim nacijama: američkom ruskom, nemačkom.... Kako nas uči enciklopedija Larus nacija je „pravno lice formirano od zajednice pojedinaca koji svoje odnose uređuju ustavom i koje poseduje suverenitet”. Po ovoj definiciji podjednako su Crnogorci i Milo Đukanović i Taksin Šinavatra Tajlanđanin, koji ima crnogorsko državljanstvo.

Ali politički Crnogorci teže da budu i etnička nacija, da se etnički jasno razlikuju od Srba, kao što se razlikuju od Albanaca. Ali to je malo teže. Ista enciklopedija kaže da je etnička nacija „ljudska zajednica najčešće smeštena na istoj teritoriji i koja je zbog jedinstva zasnovanog na istoriji, jeziku i religiji inspirisana željom da živi zajedno”. Kako vidimo po ovoj definiciji ni Hrvati nisu etnička nacija odvojena od Srba a kamoli Crnogorci.

Međutim, postoji nešto što crnogorski slučaj odvaja od hrvatskog. Najpouzdaniji izvor za istoriju Južnih Slovena, spis vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita, u delu o Slovenima naseljenim u njegovom carstvu spominje samo imena Srba i Hrvata. Ta dva imena su doneta iz prapostojbine. Uostalom imamo slučaj Lužičkih Srba koji nisu došli na Balkan ali nose srpsko ime. Dakle. Srbi su svoje ime doneli sa sobom. Današnja Srbija, u koju su se naselili, pre njih zvala se Gornja Mezija. Kada su je Srbi naselili ime Mezija je izgubilo svaki smisao i zemlja se počela nazivati po njima Srbija, Singidunum je postao Beograda itd. Isto se dešava sa svim etničkim nacijama. Te nacije zemljama u kojima žive daju ime. Francuska je bila Galija itd.

S Crnom Gorom je drukčije. Ona se zvala Prevalitanija ili Prevalis. Slovene koji su došli na prostore današnje Crne Gore Porfirogenit jasno deli na Srbe i Hrvate. Njihova granica je na reci Cetini. Ali nemojmo brzati pa ih proglašavati etničkim nacijama u današnjem smislu. To su bila plemenska imena. Što se jezika tiče , jezik im se malo razlikovao od jezika Slovena iz prapostojbine. Čak je teško govoriti o razlici između Srba i plemena od kojih su nastali Poljaci, a kamoli da se razlikovao jezik Srba i Hrvata. Neposredno po doseljenju na Balkan jasnih etničkih razlika između svih Slovena, ponavljamo svih, nije bilo!

Crna Gora se prvi put pojavljuje kao geografski pojam 1296. godine u Povelji kralja Milutina. Ona je geografski region nastao je u određenom trenutku u prostoru zvanom Zeta, opet kao pokrajina kraljevine Srba. Regiona sa imenom Crna Gora je više. Npr. Skopska Crna Gora. Ili, recimo, užička Crna Gora, kako se sve doskoro nazivao kraj od Zlatibora prema Rudniku, ali se sa vremenom izgubio.

Dakle, taj region Crna Gora, nastao ispod Lovćena, u etničkom smislu od početka je bio srpski. U lingvističkom smislu bio je udaljenija od recimo jezika ondašnjih Čačana koji se tada nazivao Gradac, nego što je danas jezik u Pljevljima i u Prijepolju.

Tek od druge vladavine Crnojevića između, 1481. do 1496. ovaj region se počinje nazivati Crnom Gorom i u političkom smislu, pored dominantnog naziva Gornja Zeta. Sve srpske zemlje, uključujući i Crnu Goru, Turci su osvojili s padom Gornje Zete 1496. godine. Tako da je govoriti o kontinuitetu Crne Gore od Duklje do danas neistina. Politička zajednica Crna Gora nije ni zaživela u pravom smislu te reči u to vreme.

Osvajanje se ostvarilo preko nametanja šerijata na čitavom prostoru podlovćenske teritorije. To se vidi kroz proces islamizacije. Islamizacija je zahvatila najudaljenije oblasti podlovćenske Crne Gore. Recimo, pleme Ćeklići koje planina odvaja od mora, u dubokoj cetinjskoj pozadini, bilo je u ogromnom procentu islamizovano. Islam je pravna religija i ispoljava se kroz državno-pravni poredak. Muslimani su u obavezi da svoje međusobne odnose regulišu putem šerijatskog prava, a žalbe po presudama osnovnih sudija (kadija) rešavaju se sve do sultana. Njegoš čak obaveštava da je i na samom Cetinju bila džamija, kao znak islamsko-osmanskog suvereniteta. Svi ti muslimani bili su vojni obveznici garnizona npr. u Podgorici. I bili su dužni da na halifov poziv krenu i na svoje majke i očeve ako su oni nepokorni sultanu. Tako su i činili.

Upravo zbog toga dolazi do istrage poturica. Tek tada stvaraju se uslovi za autonomni razvoj podlovćenske teritorije. I ona se – ako se želi iskazati njen etnički sastav – jedino ispravno može nazivati Podlovćenska Srbija ili Srpska Crna Gora. I takav etnički sastav je ostao do danas.

Tokom vremena vlast podlovćenske Srbije širi se na susedne Srbe. Ali se naziv Crna Gora ne širi automatski na njih,  nego se u jednom trenutku naziva Crna Gora i Brda. To se najbolje vidi iz zakona Kneza Danila koji se tituliše kao gospodar Crne Gore i Brda.

Ta situacija traje. Nesporna crnogorska politička nacija ne poklapa se sa etničkom. Crnogorci su etnički Srbi i ne mogu postati etnička nacija sve dok ne stvore jezik za koji će Srbijancima biti potreban prevodilac. A ko može da zamisli da će se to ikad desiti?

Profesor univerziteta, osnivač naučne discipline politikologija religije

Prilozi objavljeni u rubrici „Pogledi” odražavaju stavove autora, ne uvek i uređivačku politiku lista