Ogledi iz estetike Ive Draškić Vićanović

Knjigu „Zavođenje uma, ogledi iz estetike” (Dosije studio, Beograd, 2019) dr Ive Draškić Vićanović, profesorke Akademije umetnosti u Beogradu, na poslednjem Međunarodnom beogradskom sajmu knjiga Udruženje likovnih umetnika, primenjenih umetnika i dizajnera Srbije nagradilo je priznanjem za oblast filozofije umetnosti (jedna od kategorija za koju ULUPUDS dodeljuje sajamsku diplomu). Reč je o zbirci eseja iz oblasti estetike i filozofije umetnosti u kojoj autorka predstavlja različite aspekte estetskog fenomena – od estetskog iskustva i recepcije, saznajnog i vrednosnog statusa lepote i umetnosti, do promišljanja umetnosti i umetničkog dela.

Posebno je istaknut njen „način filozofsko-estetičkog tretiranja savremenih tema, poput ponašanja i komunikacije, čiji oslonac ona pronalazi u čuvenoj renesansnoj bihevioralnoj tehnici, zatim estetskog i antiestetskog u savremenoj kulturi, a čemu pristupa sa pozicija estetičke kategorije igre i, na kraju, estetske dimenzije funkcionalnosti, od Homera do arhitekture 20. veka”.

Ogledi sabrani u knjizi publiku upoznaju sa opštim elementima i specifičnim čvorištima u domenu estetike, počev od antičkog pa do današnjeg doba i njegovih izazova i to kroz tri odvojene celine: „Šta je estetika”, „Estetika i umetnost” i „Estetika i kultura”. Sve njih prožima nit koja se može sažeti u ideji ove profesorke „da je suština dejstva estetskog fenomena na ljudsku svest zavođenje uma”, čime ona naglašava magično dejstvo estetskog.

Time i počinje prvi segment – kroz analizu filozofskih pojmova, a u svetlu sofističke, odnosno sokratovsko-platonističke misli, njihovu konfrontaciju i elemente saglasja, autorka čitaoca uvodi u delo, dajući mu početne smernice za razumevanje same naslovne sintagme, da bi potom prešla na elaboraciju estetske dimenzije morala, međupovezanosti ukusa, morala i politike, psihagoške teorije umetnosti i problema zasnivanja moderne estetike.

Evocirajući stanovišta Nikolaja Hartmana i drugih filozofa, i nanovo ih aktuelizujući mogućim novim čitanjima, Iva Draškić Vićanović zaokupljena je zalaženjem konkretnije, kroz prigodne primere, u različita pitanja. Počev od ogledanja lepote kroz formu i funkcionalnost sa akcentom na arhitekturu i kategoriju nedovršene forme, preko unakrsnosti principa individualnosti lepote i lepote individualnosti, pa do isticanja Servantesovog „Don Kihota” kao literarnog simbola filozofskog mišljenja, oličenog u ontološkoj začuđenosti glavnog junaka čijim posredstvom pisac razotkriva „staru čegrst između svakodnevnog i filozofskog rezonovanja”. Ona razmatra i likovnu tehniku kjaroskuro, bavi se fenomenom reči, koja može sve – i da očara, i da zanese i da navede na stranputicu – karakterišući književnost kao poseban estetski prostor, istovremeno usmeren i ka mogućem i ka nemogućem, a usredsređuje se i na distinkciju između renesanse i baroka. Autoportret stavlja u kontekst hermeneutike sopstva, osvrćući se i na složen i komplikovan odnos svesti i tela, a o skulpturama Ogista Rodena govori kao o filozofskim mislima očulotvorenim u kamenu, kroz grč refleksije i ali strast…

Zaokružujući osvrt na kulturnu paradigmu renesanse i estetsku dimenziju kulture s akcentom na igru, završna sekvenca štiva donosi pogled na subverzivnost kao odliku umetnosti i njeno delovanje u kulturi. Ona bi, uz filozofiju, kako naglašava Iva Draškić Vićanović, trebalo da pročisti, ponekad i da raskrinka, nevrednosti nataložene u kulturnom miljeu što je u savremenom dobu, uz pojavu marketinga, dovedeno u pitanje, a što ona naziva „umiranjem” umetnosti kroz „prepoznavanje utilitarnih vrednosti kao vrhunskih i transponovanje mehanizma ponude i potražnje u estetski duhovni prostor”.