Proizvođačke cene rastu brže od onih u radnjama

Mereno proizvodima koje građani najviše kupuju, a to je hrana, poskupljenja su poprilična, a utisak je da je inflacija veća od zvanično registrovane – 3,3 odsto. Ako je za utehu, osnovnim životnim namirnicama u radnjama nije povećana cena onoliko koliko je to učinjeno na izvoru, u proizvodnji. Razlog za to je slabija tražnja pa trgovci nisu mogli u potpunosti poskupljenja da prevale na potrošače.

Narodna banka Srbije (NBS) registrovala je da poslednjih meseci proizvođačke cene u Srbiji veoma rastu, a ta povećanja znatno premašuju rast potrošačkih. Tako je u junu međugodišnji rast cena industrijskih proizvođača za domaće tržište iznosio 9,4 odsto, dok je inflacija, odnosno rast potrošačkih cena bio 3,3 odsto.

U NBS objašnjavaju da je osnovni uzrok rasta cena industrijskih proizvođača za domaće tržište skok troškova proizvodnje zbog poskupljenja nafte, osnovnih metala i poljoprivrednih proizvoda na svetskom tržištu. Zajednički doprinos ove tri industrijske oblasti u junu iznosio je 6,3 procentnih poena. Pod uticajem poskupljenja primarnih proizvoda, snažno su rasle i proizvođačke cene hemikalija i hemijskih proizvoda, kao i proizvoda od gume i plastike.

U analizi navode da troškovni pritisci po osnovu viših svetskih cena primarnih proizvoda utiču i na potrošačke, ali obično u manjoj meri, s obzirom na to da se deo većih troškova proizvođača i trgovaca barem delimično kompenzuje smanjenjem marži, naročito ako se proceni da je rast cena primarnih proizvoda privremen i ako je agregatna tražnja niska. Zbog toga se u aktuelnoj situaciji postavlja pitanje da li će ostvareni rast proizvođačkih voditi ubrzanju rasta potrošačkih cena, kao osnovne mere inflacije.

„U periodu od 2007. do 2021. postojao je brz prenos od proizvođačkih na potrošačke cene, ali to ne znači da će uvek biti tako. Dobar primer predstavlja prerađena hrana, čije proizvođačke cene, zbog poskupljenja svetskih poljoprivrednih proizvoda, od avgusta prethodne godine beleže snažan međugodišnji rast, ali koji nije u potpunosti prenet na finalne cene. To se najverovatnije može objasniti niskom tražnjom za prehrambenim proizvodima ugostiteljskih i turističkih objekata, usled primene antiepidemijskih mera i ograničavanja njihovog rada tokom pojedinih meseci prethodne i početkom ove godine. Dakle, brzina prenosa zavisi i od tekućih kretanja, odnosno od specifičnih okolnosti koje karakterišu brojna tržišta od izbijanja pandemije”, navode iz centralne banke.

Sa očekivanom stabilizacijom svetskih cena primarnih poljoprivrednih proizvoda, a zatim padom u naredne dve godine koji se projektuje prema ocenama većine međunarodnih relevantnih institucija, a na koji ukazuju i cene fjučersa (ugovori za budućnost) za ove proizvode, u narednom periodu očekuju i smanjenje troškovnih pritisaka i usporavanje cena industrijskih proizvođača za domaće tržište. S obzirom na to da se prenos od proizvođačkih na potrošačke cene realizuje u tekućem i narednom mesecu, to bi značilo da se rast proizvođačkih cena iz prethodnog perioda u najvećoj meri već prelio na potrošačke, te da po tom osnovu Narodna banka ne očekuje snažnije inflatorne pritiske u narednom periodu, iako će se efekti prethodnog rasta zadržati u međugodišnjoj inflaciji još neko vreme.

U analizi napominju da se uočava da je veći prenosni efekat s proizvođačkih na potrošačke cene kod cena hrane i naftnih derivata, a manji za ostale industrijske proizvode. Tako u slučaju hrane, mesečni rast cena u proizvodnji namirnica od jedan odsto dovodi do ocenjenog rasta potrošačkih cena prerađene hrane i svežeg mesa za oko 0,4 procenta, i to u toku istog meseca. Kod cena naftnih derivata ocenjeni prenos je niži i iznosi oko 0,3 odsto i izvrši se tokom istog i narednog meseca, dok je ocenjeni prenosni efekat kod ostalih cena industrijskih proizvoda dvostruko niži.