Dva klastera i šargarepa

Najnoviji izveštaj Evropske komisije (EK) o napretku Srbije primljen je od strane vlasti s naglašenim optimizmom u pogledu nastavka pristupnih pregovora. Ključni motiv za pozitivne reakcije je preporuka EK da se pristupni pregovori posle dve pune godine apsolutne stagnacije deblokiraju i po usvojenoj novoj metodologiji otvore dva ekonomska klastera na bazi pozitivnih rezultata Srbije u toj sferi. Istina je negde u sredini: napretka ima, posebno u ekonomskom delu, ali i bez neophodnog u delu koji se tiče najvažnijih poglavlja 23 i 24 (vladavina prava, korupcija, sloboda medija itd.).

U svakom slučaju, nešto se pokrenulo, ali zbog značaja pristupnih pregovora radi postojanosti primarnog strateškog cilja Srbije – punopravnog članstva u EU domete izveštaja EK treba posmatrati u svetlu važnih geopolitičkih činjenica koje su u njegovoj osnovi.

Najpre preporuke EK (kakav je i sam naziv) ne obavezuju države članice. Zatim stav EK u ovom slučaju ne znači da je došlo do promene u EU u vezi s politikom proširenja. Važi status kvo ante, dakle ništa novo i bez šanse da se promeni za kratko vreme. Valja podsetiti na stav EK iz 2018. i Strategiju proširenja s rokovima (2025) koja nikad nije usvojena od Evropskog saveta (ES), odnosno zemalja članica koje odlučuju o tome konsenzusom. Nadalje na ovakav pristup EK u značajnoj meri su uticali rezultati nedavnog Samita EU – ZB u Sloveniji sa zaključkom da je „đavo odneo šalu” jer evropska perspektiva bez sadržaja više ne prolazi.

Otuda su ključni geopolitički interesi Zapada direktno prevagnuli i uslovili ubacivanje sadržaja u evropsku perspektivu kroz preporuke za odgovarajuću deblokadu procesa pristupanja za zapadni Balkan u skladu sa aktuelnim stanjem. Shodno tome, ako ES usvoji preporuke EK, to će biti prevashodno iz geopolitičkih interesa, a ne iskrenog konsenzualnog stava o prihvatanju zapadnog Balkana u EU u punom statusnom kapacitetu. Konačno, u EU je upravo na sceni dvostruka strateška bitka: za punu koheziju oko zapadnih geostrateških interesa koje predvode SAD sa globalnim značenjem sa jedne i za punu unutrašnju koheziju oko opstanka EU na liberalno-demokratskim i organizaciono-političkim vrednostima i osnovama za koje se zalaže tvrdo jezgro (Francuska, Nemačka, Holandija, EK) sa druge stane. Politika proširenja u takvim okolnostima ostaje i dalje po strani.

Zbog položaja, spoljnopolitičke orijentacije, uticaja na dva „nezavršena posla” (KiM, BiH) od kojih neposredno zavisi ostvarivanje geostrateških ciljeva Zapada u tekućem globalnom nadmetanju u regionu (Rusija, Kina, proširenje NATO-a), Srbija ima posebno mesto. To ilustruje podvlačenje ključnog značaja normalizacije Beograd–Priština, kadrovsko i organizaciono-političko pregrupisavanje nove administracije SAD radi definitivnog jačeg i neposrednijeg angažovanja, nova dinamika oko BiH.

Ambicija Vašingtona i dobrog dela Brisela da se „nezavršeni poslovi”, zbog dominirajućih strateških interesa, konačno reše, suočiće Srbiju u narednom periodu sa dilemom šta i kako dalje. Reakcije Zapada na poslednje događaje na KiM pokazuju da su njihovo strpljenje i prostor za razumevanje kompromisa (nepriznavanje, razgraničenje i sl.) sve manji. Važno merilo će biti stav o Briselskom sporazumu ne samo zbog ZSO već same normalizacije Beograd–Priština i sudbine pristupnih pregovora Srbije sa EU.

Naime, kod tumačenja značaja Briselskog sporazuma zaboravlja se da je on bio potvrda evropske politike novih vlasti i strateškog cilja – članstva u EU. Zaključenjem u aprilu 2013. uz asistenciju EU (Ketrin Ešton), on je projektovao briselski dijalog o normalizaciji sa posredovanjem EU i omogućio otvaranje pristupnih pregovora odlukom ES u decembru iste godine. Otuda njegovo ispunjavanje omogućuje dalji proces normalizacije s posredovanjem EU i samim tim nastavak pristupnog procesa s težištem na glavni uslov (KiM).

Sklanjanje Briselskog sporazuma značilo bi neumitno otvaranje procesa revizije učinjenog i same evropske politike sa srpske strane i generalno preispitivanje pristupnog procesa sa druge strane. U tom kontekstu treba razumeti punu političku i logističku podršku Brisela, a sada i SAD, tekućem formatu pregovora sa posredovanjem EU koji, kako smatraju, omogućuje realizaciju zapadnih interesa – svođenje normalizacije na priznanje Kosova od strane Srbije.

Tim putem će ići pritisak u narednom periodu bez garancija za potvrdu iskrene želje da nas stvarno jednog dana prime u EU, tako da otvaranje dva klastera, ako se desi, liči na šargarepu.

Diplomata u penziji