Sećanje na patrijarha Irineja

Gospodin Irinej, 45. patrijarh Srpske pravoslavne crkve, mnogo se trudio da završi Spomen-hram Svetog Save, apostola Hristovog roda srpskog, u čijem okrilju i počiva. Dvadesetog novembra prošle godine molitveno je obeležena godišnjica od usnuća patrijarhovog.

U selu Vidovu kod Čačka 28. avgusta 1930. godine, na Veliku gospojinu, u porodici Zdravka i Milijane Gavrilović rođen je mali Miroslav, budući poglavar SPC. Po završetku gimnazije u Čačku, Bogoslovije u Prizrenu i Bogoslovskog fakulteta u Beogradu, 24. oktobra 1959. godine Miroslav „umire”, a rađa se monah Irinej, koji postaje upravnik Monaške škole na Ostrogu. Monah Irinej potom odlazi u Atinu, gde je završio postdiplomske studije (1962/63). Od 1971. Irinej je bio profesor i rektor Bogoslovije u Prizrenu, a 1974. godine Sveti arhijerejski sabor izabrao ga je za episkopa moravičkog, vikara patrijarha Germana, koji ga je zamonašio i hirotonisao za vladiku. Godinu dana kasnije Irinej je postavljen za episkopa u Nišu, gradu Svetog cara Konstantina, koji je 313. godine dao slobodu hrišćanstvu.

Po smrti patrijarha Pavla 2009. godine Izborni sabor Srpske pravoslavne crkve za njegovog naslednika na svetosavskom tronu izabrao je 22. januara 2010. episkopa niškog Irineja. Za patrijarha srpskog Irinej je ustoličen dan kasnije, na Svetoj arhijerejskoj liturgiji u Sabornoj crkvi u Beogradu.

Stupio je na tron Srpske crkve Hristove, koju je Sveti Sava osnovao 1219. godine i koja u svetomučeničkom buketu od oko 20 autokefalnih i autonomnih crkava Hristovih na zemlji za koje je jedan poeta kliknuo: „Od Misira (Egipta) do Sibira,/od Jadrana do Japana,/sve je zemlja pravoslavnih hristijana.”

Još kada je 1974. godine postao episkop, Irinej se sećao reči patrijarha Germana da „arhijerejski put jeste put krsta Gospodnjeg… da sačuva stado Hristovo koje vam je povereno i da ga vodite i od zla branite”. (Glasnik SPC, 8. avgust 1974.)

Patrijarh Irinej je svestan te ideje Jevanđelja Božjeg, koju su ispunjavali svi njegovi prethodnici, počev od Svetog Save, posthumno spaljenog na Vračaru, preko revnosti crkvenih poglavara do postanka Patrijaršije i carstva, patrijarha Joanikija II, cara Dušana Silnog 1346. godine, kasnije naleta Osmanlija, bojeva na Marici 1371. i Kosovu 1389. godine – borba „za Krst časni i slobodu zlatnu” bila je tada odbrana „južne kapije Evrope”. Usledilo je petovekovno ropstvo u turskim sindžirima, mada će utihla Pećka patrijaršija biti obnovljena 1557. godine, na čelu s patrijarhom Makarijem Sokolovićem. U to vreme počinje i obnova bogomolja, gde je srpski patrijarh, u nemanju vladara, bio i duhovni i nacionalni vođa Srba – „etnarh”.

Zbog buna i ustanaka patrijarsi Arsenije III (Čarnojević) i Arsenije IV (Jovanović) moraće da beže s narodom 1690. i 1737. godine iz Turske u Austriju, odakle se potom oko 100.000 Srba 1753. godine odselilo u Rusiju da bi sačuvali pravoslavlje i ćirilicu.

Ustancima Karađorđa i Miloša Obrenovića 1804. godine i 1813. i sultanovim Hatišerifom iz 1830. godine Srbi vraćaju državu koju su izgubili 1459. godine i Pećku patrijaršiju, ukinutu 1766. godine. Srbija tek na Berlinskom kongresu 1878. godine ponovo dobija potpunu nezavisnost države i crkve.

U Kraljevini SHS, nastaloj 1. decembra 1918. godine, vaspostavljena je 1920. godine Pećka patrijaršija na čelu s patrijarhom Dimitrijem. Potonji patrijarh Varnava započeo je rad na Spomen-hramu Svetog Save na Vračaru, a njegov naslednik patrijarh Gavrilo osveštao je 1939. godine temelje zavetnog hrama srpskog naroda. Zidanje hrama zaustavio je Hitler, da bi tek patrijarh German, naslednik Vikentija na tronu SPC, 1985. godine obnovio gradnju. Posle 2000. godine gradnju nastavlja patrijarh Pavle da bi tek patrijarh Irinej završio s uređenjem Svetosavskog hrama.

Treba se podsetiti da je patrijarh Irinej bio prvi poglavar SPC koji je 2013. godine u Ujedinjenim nacijama branio oklevetane Srbe i digao glas protiv otimanja svetog Kosova i Metohije, „srpskog Jerusalima”, ustavši u odbranu naših svetinja – ako treba i da „postradamo”.

Protojerej-stavrofor dr Aleksandar D. Sredojević,
Beograd