Carstvo beloglavog supa

Reka Uvac izvire na travnatim livadama planine Ozren, anedaleko od Sjenice prihvata vode krivudave Vape, a potom zalazi u kraš Staroga Vlaha. Nepunih deset kilometara odatle, ispod visa Molitva, reka je probila porozne stene i napravila neverovatan lavirint. Na nekim mestima je gotovo opisala pun krug oko stene, a potom usmerila tok na suprotnu stranu. Na jednom od tih poluostrva se nalaze i ostaci grada iz doba Nemanjića. S vrha Molitve ta igra reke i kamena pruža nezaboravan prizor.

Dužina toka Uvca iznosi 119 kilometara, mada je rastojanje od izvora do ušća u vazdušnoj liniji tri puta kraće. Na svom putu ka Limu,Uvac ima takav pad da su na njemu napravljene čak tri brane i stvorena tri jezera. Prvo u nizu je Sjeničko jezero, sledeće je Zlatarsko, a poslednje je Radoinjsko. Smatra se da je ova rekajedina čiji je vodeni potencijal u potpunosti iskorišćen. Jezera se, osim za proizvodnju struje, koriste za snabdevanje vodom, a i učinila su atraktivnijom turističku ponudu ovog lepog kraja. Posebno je zanimljivo Zlatarsko jezero jer je najveće i nalazi se u neposrednoj blizini Nove Varoši i magistralnog puta koji povezuje Beograd sa Jadranskim morem.

Nova Varoš je poznata po siru i turizmu koji postaje sve značajnija dohodovna stavka ove opštine. I za jedno i za drugo je zaslužan Zlatar, planina koja natkriljuje varoš i jezera. Na prostranim livadama još se bele brojna stada, a eterična isparenja gustih četinarskih šuma pogoduju osobamasa kardio-vaskularnimsmetnjama. Zlatarski visovi i specifična kuhinja prijaju i zdravima pa su ovdašnji hoteli, pre svih „Panorama”, omiljenadestinacija ljudi iz gradova.

(/slika3)Najzanimljivije naselje na obalama Uvca je Gujanička Mala koja se nalazi nedaleko od brane na Sjeničkom jezeru. Odmah ispod sela, na nepristupačnim stenama kanjona, gnezde se beloglavi supovi. Sup je bliski rođak orla, ali u vazduhu izgleda veličanstvenije i od kralja ptica. Supovi nastanjuju litice Uvca od davnina, a tokom poslednje polovine veka ljudskom nebrigom su dovedeni na granicu istrebljenja. Jedan od razloga su zatrovani mamci kojima se ljudi u ovim krajevima bore protiv vukove,a koji su u velikom broju slučajeva završavali u utrobi supova. Poznato je da ove ptice mogu da svare gotovo sve što bi moglo da se nazove hranom, ali ne i otrov. U međuvremenu, nestala su i mnogobrojna stada a i divljač se u šumama proredila, pa je nestalo hrane za ove prirodne sanitarce. Poslednjih godina prekinuta je praksa sa postavljanjemzatrovanih mamaca i napravljenaje „menza” za beloglave supove. Zahvaljujući tome i brizi koju o ovim pticama vodi Fond beloglavog supa iz Nove Varoši, njihov broj je danas oko tri stotine.

Donji tok reke je podjednako zanimljiv i skrovit. Nekad je Uvac bio granica između Srbije i Turske. Obe obale su bile obrasle gustom šumom, pa kako jeona na srpskoj strani predstavljala stalnu i potencijalnu opasnost za Osmanlije - zapalili su je.Priča se da je vatra gorela čitavu godinu dana. Mada odavno više nije pogranična reka, leva obala je i dalje šumovita za razliku od desne koja je sablasno gola i pokrivena sipljivim kamenom. U uzanoj klisuri se ugnezdio i manastir Uvac ili Vuvac, kako ga neki još nazivaju. Ni teško prohodna klisura nije spasla ovu bogomolju da se ne nađe na udaru Turaka koji su je spalili pre dva i po veka. Kažu da su ostaci razrušene crkve pronađeni zahvaljujući lozi koja je posađena kada je i manastir podignut, a to je bilo pre osam vekova. Po legendi, manastir su podigli Nemanjići za svoju nestašnu sestru Janju koju su tu zamonašili. Manastirska crkva je obnovljena 1998. godine i posvećena je rođenju presvete Bogorodice.