Ti magični Meksikanci

Nekoliko važnih dela meksičke književnosti u skorije vreme objavila je izdavačka kuća „Tanesi” iz Beograda, a među njima je roman „Svetkovina” Huana Hosea Areole (1918‒2001) iz 1963. godine.

Areola se smatra jednim od prvih meksičkih pisaca koji je eksperimentisao sa kratkom prozom i koji je napustio realizam, služeći se istovremeno elementima fantazije, kao i idejama egzistencijalizma i apsurda. Bio je podsticaj za meksičke autore koji su stremili magičnom realizmu, satiri i alegoriji u svom radu. Tokom života bio je knjigovezac, prodavac, trgovački putnik, glumac, profesor književnosti...

Zahvaljujući francuskoj stipendiji, 1945. godine odlazi u Pariz da uči glumu, a po povratku u Meksiko radi kao glumac, korektor, novinar. Uz Horhea Luisa Borhesa smatra se osnivačem žanra eseja-priče. U „Svetkovini”, jednom od svojih najvažnijih romana, Areola je uobličio sećanja na rodni kraj, na meksičku zemlju i njen narod, upravo kroz formu magičnog realizma. Radnja ove knjige počiva na pripremi proslave u čast sveca zaštitnika gradića Sapotlan, u državi Halisko, a autor vodi čitaoca putem 288 fragmenata različite dužine, od jedne reči do nekoliko stranica. Za ovaj roman Areola je dobio prestižnu nagradu „Havijer Viljaurutija”.

Važno delo hispanoameričke književnosti 20. veka „Vesti iz carstva” Fernanda del Pasa (1935‒2018) pripada grupi „novih istorijskih romana”, poput onih koje su Garsija Markes, Vargas Ljosa, Hulio Kortasar i Karlos Fuentes, i ovo je njegovo prvo objavljivanje na srpskom jeziku. Roman „Vesti iz carstva” Del Paso objavio je 1985. godine i za njega je dobio nekoliko nacionalnih nagrada, a novembra 2015. godine i nagradu „Migel de Servantes”.

Na prvi pogled to je slika kratkotrajnog, drugog meksičkog carstva koje je nakon francuske intervencije nametnuo Napoleon Treći Bonaparta i postavio Maksimilijana Habzburškog za cara Meksika. U dva niza pokrivaju se događaji od 1861. do 1867. godine. Svako drugo poglavlje predstavlja monolog Šarlote belgijske ili Karlote (kako su je zvali u Meksiku), Maksimilijanove supruge, koja je cara nadživela 60 godina, i to vreme provela po raznim evropskim dvorcima, luda i osamljena. Karlotini monolozi, njen delirijum, predstavljaju svedočanstvo o tragičnom i kratkotrajnom carstvu, o ljubavi prema suprugu. Istorijski podaci su pouzdani i plod su neumornog, dvogodišnjeg istraživanja Del Pasa.

„Ahil ili gerilac i ubica” poslednji je, posthumno objavljen, roman Karlosa Fuentesa (1928–2012), a sada ga čitamo kod „Tanesija”. Na njemu je pisac radio godinama i do pred smrt, ali nije želeo da ga štampa sve dok se u Kolumbiji ne postigne mir između vlasti i gerile. Pošto je ispunjen taj uslov, roman se pojavio maja 2016. godine. Polazeći od biografije Karlosa Pisara, jednog od lidera gerilskog pokreta M-19, Fuentes gradi lik harizmatičnog vođe i njegovih najbližih saradnika, borca za pravdu spremnog da se žrtvuje za ideale, koji će na kraju doživeti smrt u trenutku kad je rešio da odbaci oružje i krene u parlamentarnu borbu. Čas kao pripovedač, čas kao svedok očevidac, Fuentes unosi napetost i drži čitaoca budnim do samog kraja romana, do nesvakidašnjeg ubistva Pisara.

Ovo delo predstavlja ne samo književnu analizu svih zala koja potresaju Latinsku Ameriku i koja objašnjavaju pojavu gerile, i ne jedino u Kolumbiji, iako je u središtu pažnje istorijski pregled nasilja u toj zemlji. Fuentes je bio levičar, podržavao je Kubansku revoluciju i Fidela Kastra, kasnije i sandinistički pokret u Nikaragvi, zbog čega mu je jedno vreme bio zabranjen ulazak u SAD. Kasnije je predavao na nekoliko američkih univerziteta.

Horhe Volpi (rođen 10. jula 1968), meksički je pisac, najpoznatiji po romanu „U potrazi za Klingsorom”, koji se takođe nalazi u plejadi novih naslova „Tanesija”. Govori o vremenu neposredno posle Drugog svetskog rata i nove teorije kvantne mehanike, ubrzanog razvoja i izučavanja subatomskih čestica i fisije, koja su pred kraj rata dovela do trke u pravljenju atomske bombe između nacističke Nemačke i SAD. U datim političkim i ratnim prilikama neki naučnici su se našli pred večitom moralnom dilemom: da li da nastave s istraživanjima na dobrobit čovečanstva ili da ih obustave kako ne bi bila zloupotrebljena i imala razorne posledice. Životi stvarnih ličnosti u romanu su isprepleteni sa izmišljenim romanesknim likovima, u potrazi za tajanstvenim Hitlerovim naučnim savetnikom u ratnim okolnostima, zaduženim za nuklearna ispitivanja. Njegovo kodno ime Klingsor, naravno ne slučajno, preuzeto je iz Vagnerove opere „Parsifal” i pripada liku zlog čarobnjaka koji se mračnim veštinama sveti zato što nije primljen među vitezove Svetog grala. Hitler nije uspeo da se domogne atomske bombe, ali SAD, koje su dale neverovatan doprinos razvoju nauke, jer su iz sopstvenih interesa oberučke prigrlile mnoge naučnike, izbegle iz Evrope pod nacističkom čizmom, napravile su je, pa zatim i upotrebile.

„Zavera sudbine” je zanimljiva priča Ektora Agilara Kamina, rođenog 1946. godine na jugu Meksika, o borbi za političku moć, o prijateljstvu, izdajama, ljubavi, ambiciji, novcu i korupciji. Agilar Kamin se u ovom romanu, iz 2005. godine, pokazao kao sjajan pripovedač, koji elegantnim rečenicama pruža verodostojnu panoramu političkog života u Meksiku. To je priča o usponu i padu Santosa Rodrigesa i istoj sudbini koja će zadesiti dvadesetak godina kasnije njegovog sina Sebastijana. Glavni pripovedač je novinar, intimni prijatelj Rodrigesovih, platonski zaljubljen u Santosovu suprugu. Radnja se odigrava u doba kada zaslužni revolucionarni generali prepuštaju vlast civilima.

Elena Ponijatovska (1932), novinarka i književnica, rođena je u Parizu, ali kao desetogodišnja devojčica s roditeljima napušta francusku prestonicu i spas od strahota Drugog svetskog rata pronalazi u Meksiku, gde i danas živi i radi. Njen roman „Prvo prolazi voz”, koji se prvi put objavljuje kod nas, govori o štrajku železničara u Meksiku, od 1958. do 1959. godine, jednom od događaja koji su obeležili drugu polovinu 20. veka u ovoj zemlji. Mada je štrajk ugušen, hiljade radnika izgubilo je posao, a njegove vođe pohapšene, ipak predstavlja prekretnicu u istoriji socijalnih borbi u Meksiku, jer su radnici prvi put uspeli da se organizuju, oforme nezavisni sindikat, reše se potkupljivih lidera. Elena Ponijatovska, aristokratskog porekla, ali levičarskih ubeđenja, oduvek je u svojim romanima i novinskim člancima bila hroničarka, ali i borac protiv nepravdi i nejednakosti kojima je bila svedok. Kao novinarka, intervjuisala je Dijega Riveru, Luisa Bunjuela, Huana Rulfa, Oktavija Paza, Garsiju Markesa i Marija Vargasa Ljosu.