Sarajevsko bogosluženje za jednu vernicu

U ponedeljak ujutro prisustvovali smo pomalo nestvarnoj sceni u sarajevskoj Sabornoj crkvi, posvećenoj rođenju Presvete Bogorodice, jednom od najvećih pravoslavnih hramova u regionu. Bogosluženju je prisustvovala samo jedna vernica! To me u sećanju vratilo na više mojih poseta Crkvi Svetog Đorđa u Istanbulu, prvoj još davne 1965, kad je stolovao vaseljenski patrijarh Atenagoras, zatim u doba Demetriosa Prvog, pa sve do današnjeg doba primasa Vartolomeosa.

U toj lepoj crkvi u Zlatnom rogu (zalivu) zatekli bismo tokom poseta veoma mali broj vernika. Izuzetak je bila jedna naša poseta tokom vaskršnjih praznika, kad je ta bogomolja bila puna sveta, blagodareći i dolasku brojnih Grka iz Grčke. Jer Grci masovno dolaze tokom Božića, Vaskrsa i na slavu Vaseljenske (Carigradske) patrijaršije Svetog Andreja. Sećam se, tokom prvih poseta, do sredine osme decenije prošlog veka, prilaz crkvi i patrijaršiji u drevnoj četvrti Fanar bio je otežan, sve dok turske vlasti nisu dale blagoslov za njegovo preuređenje, kad je uz samu obalu izgrađeno i veliko parkiralište.

Nažalost, u megapolisu Istanbulu, sedištu patrijaršije, danas živi manje od 3.000 Grka, dok ih je 1923, kad je grad na Bosforu imao svega 300.000 stanovnika, bilo više od 150.000. Na to je uglavnom uticala razmena grčko-turskog stanovništva posle Lozanskog sporazuma jula 1923, ali i dva dramatična trenutka istanbulskih Grka 1955. i 1964.

Kao što je grad na Bosforu gotovo ostao bez svojih Grka, ali je opstala drevna patrijaršija, tako je i Sarajevo, tokom rata i posle Dejtonskog mirovnog sporazuma ostalo bez više od 150.000 Srba, ali su u jednom od najlepših predela grada ostale da ga krase zgrada patrijaršije i Saborna crkva, dovršena 1871. Istina, obe su „prošle” i kroz burnu prošlost. Za vreme Prvog svetskog rata „kulturni” Austrijanci su skinuli olovni krov s kupola i zamenili ga limenim, a odneli su čak i zvona. Još nemilostiviji je bio Drugi svetski rat.

I u minulom ratu, bili su oštećeni i patrijaršija i crkva, ali je sve to sanirano uz pomoć grčke vlade i Kantona Sarajevo. Nažalost, slično kao i istanbulska Crkva Svetog Đorđa, tako je i ova impozantna i elegantna sarajevska bogomolja podložna verničkoj plimi i oseci. Više vernika ima jedino tokom najvećih hrišćanskih praznika, ili tokom izuzetnih događaja, kao što je bilo ustoličenje dabrobosanskog mitropolita Hrizostoma trećeg septembra 2017, kada nije bilo mesta za sve vernike, a najviše je bilo onih koji više ne žive u federalnom Sarajevu. To se videlo već sutradan, na bogosluženju, kojem je, uz lelujanje malobrojnih sveća, prisustvovalo svega nekoliko vernika.

Slobodan Stajić,

publicista, Sarajevo