Sve nesrećne porodice su nesrećne na svoj način

Specijalno za „Politiku”

Rijeka - Međunarodni festival Malih scena u Rijeci, 27. po redu, koji se održava ovih dana na sceni Hrvatskog kulturnog doma na Sušaku, uz veliko interesovanje publike, svečano je otvorila predstava „U agoniji” Hrvatskog narodnog pozorišta iz Zagreba. Ovu snažnu, psihološku, porodičnu, društvenu i filozofsku dramu Miroslava Krleže, drugi deo glembajevskog ciklusa, reditelj Ivica Buljan tumači precizno, radeći filigranski sa posvećenim glumcima, i naročito razmaštavajući iracionalna, potisnuta, snolika značenja drame.

Likovi su postavljeni u hladan, otuđen, crno-beli, apstraktni prostor, obeležen zenitističkim natpisima koji utvrđuju vreme istorijskih avangardi, vreme iskoraka i revolucija, koje se može shvatiti kao potreba za rastakanjem dekadentnih društvenih normi (scenografija Dalibor Martinis, kostimografija Ana Savić Gecan). U toj zaleđenoj sobi se odvijaju drame neplaćenih dugova, rasklapanja propalih brakova, suočavanja sa izneverenim osećanjima i umrtvljenim strastima. Nina Violić je izražajno uobličila Baronicu Lenbah, čvrstu i čvršću od njenog mlitavog i poročnog supruga Lenbaha (Krešimir Mikić), a Livio Badurina je takođe funkcionalno prikazao doktora Ivana Križoveca kao proračunatog i lažljivog ljigavca.

Scenska radnja je u Buljanovom čitanju senzualna i izrazito telesna, snaga ljubavnih okršaja između Baronice i Križoveca, gotovo da je opipljiva. Uvedeni su i kabaretski delovi koji daju naročito emotivan pečat u predstavi, na kraju, kada takođe upečatljiva Ksenija Marinković, u ulozi ruske grofice, migrantkinje, uz pratnju gitare setno peva o beznadežnoj društvenoj i ličnoj truleži, intimnim tačkama pakla. A do tada se i pozornica već potpuno ispraznila, i na fizičkom planu ostavljajući samo pustoš.

Druge večeri festivala, na kome se od 3. do 9. maja prikazuju produkcije iz Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine i Srbije, tematski objedinjene pitanjima krize porodice i identiteta, prvo su odigrane „Enigmatske varijacije”, italijanske drame HNK „Ivana Pl. Zajca” iz Rijeke. Duodramska predstava u režiji Neve Rošić, izvedena na italijanskom jeziku, podsetila nas je na izvanredne vrednosti teksta Erika Emanuela Šmita, kod nas igranog pod imenom „Zagonetne varijacije”, na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. Prepun obrta i iznenađenja, ovaj slojevit i filozofski inspirativan komad razotkriva naslage laži u intimnim odnosima. Glumci Aleksandar Cvjetković i Mirko Soldano psihološki prodorno i verodostojno oblikuju likove pisca samotnjaka Abela Znorka i novinara Erika Larsena, postepeno obelodanjujući njihove odnose sa istom ženom. Na tom napetom putu efektno se raspliću pitanja o prirodi ljubavi, mržnje, seksualnosti, patnje, usamljenosti i smrti, sugerišući misao da je koren svakog ljudskog delovanja strah od praznine i nestajanja.

Ljubavni trougao je i okvir radnje naredne predstave „Klinac”, nastale prema takođe provokativnom tekstu britanskog pisca Majka Bartleta, u tumačenju slovenačkog reditelja Petera Petkovšeka koji živi u Londonu (produkcija Slovensko ljudsko gledališče iz Celja). U centru pažnje su pitanja haotičnosti savremenih seksualnih identiteta, posledica osvojenih sloboda u liberalnim društvima. Protagonista je Džon (Urban Kuntarič) koji je na početku u homoseksualnoj vezi sa M (Aljoša Koltak), da bi zatim uplovio u heteroseksualne vode sa Ž (Maša Grošelj), rušeći ograničenja i predrasude. Polazeći od jedne više-manje psihološko-realističke drame, reditelj gradi izuzetno estetizovanu predstavu, veoma delikatnih simboličkih značenja.

Radnja je postavljena u osobenom krugu, ili ringu, okruženom praznim gledalištem; zemlja je posuta sitnim šljunkom koje izvođači gotovo ritualno neguju, možda pokušavajući da u tome nađu mir, da obuzdaju podivljale živote. Minimalistički vođena, igra glumaca je izražajna u suptilnosti, koriste se sofisticirana sredstva koja uobličavaju seksualnu tenziju između likova, na primer oštar snop svetlosti sijalice koja blješti u mraku, na struji ljubavnika. Igra je povremeno i koreografski upečatljiva, nemirnim, grčevitim trzajima tela aktera su prikazane njihove lične i partnerske borbe, otkrivajući da je pravi izraz snage privlačnosti izvan verbalnog, u energiji pokreta, zvuka, vizuelnih rešenja, u neizrecivom. Tako je ova vredna predstava utvrdila iskonsku moć teatra kao transcendentalnog iskustva, prostora otkrivanja skrivenog. 

Srpska pozorišta na Festivalu malih scena

Atelje 212 nastavlja svoju seriju gostovanja i sa nagrađivanom predstavom „64” autorke Tene Štivičić, u režiji Alise Stojanović, nastupa u takmičarskoj selekciji 27. Festivala malih scena u Rijeci, koji posle dve godine pauze nastavlja sa radom i ove godine je posvećen njegovom osnivaču glumcu Nenadu Šegviću.

Organizator Festivala malih scena u Rijeci je Umetnička organizacija HKD teatar čija je umetnička upravnica Edita Karađole Šegvić. Podršku festivalu od samih početaka, odnosno od 1994. godine daje i grad Rijeka, a kako navodi gradonačelnik Marko Filipović, u 26 godina postojanja festival je postao respektabilna kulturna manifestacija u gradu, na kojoj je odigrano više od 300 predstava iz više od 20 evropskih zemalja. Na ovom prestižnom teatarskom skupu gostuje i predstava „Moj muž” Rumene Bužarovske, u režiji Jovane Tomić i produkciji Jugoslovenskog dramskog pozorišta iz Beograda.

 Na upravo završenim „Marulićevim danima” u Splitu, nagradu „Marul” za savremeni dramski tekst dobila je Tena Štivičić za dramu „64” u produkciji Ateljea 212, beogradsku predstavu koja je osvojila i Nagradu publike za najbolju predstavu. Splitska publika ocenama od jedan do pet ocenjivala je predstave, a najveću prosečnu ocenu 4,87 dobila je upravo drama „64”.

B. G. T.