Nelegalna gradnja uništila neolitski lokalitet Usek

Investitor i izvođač radova uništili su oko 84 kvadratna metra vinčanskog naselja u Paunovoj ulici, neolitski lokalitet Usek, Banjica koji je 1964. godine proglašen spomenikom kulture. To tvrdi Jelena Medaković, direktora Muzeja grada Beograda, koja je za, kako kaže, devastaciju lokaliteta nelegalnom gradnjom saznala prošlog četvrtka kada su joj ovaj problem prijavili građani i dokumentovali fotografijama i video-snimcima. Građevinska inspekcija je, ističe, reagovala nikad brže i zatvorila bespravno gradilište, a investitor, zasad nepoznat široj javnosti, radove je nastavio za vikend skinuvši traku kojom se gradnja obustavlja, navode građani na društvenim mrežama. U još važećem Generalnom urbanističkom planu Beograda 2021. navedeno je da je „neophodno da se zaštićena arheološka područja obuhvate prostornim planiranjem bilo kao zeleni pojas bez sađenja visoke vegetacije ili parkovska površina u okviru novog naseobinskog kompleksa. Pritom treba izbeći ponavljanje negativnog iskustva sa lokacije ’Usek’ na Banjici, gde je u planskim dokumentima lokalitet uključen kao zelena površina unutar novog naselja, dok je u stvarnosti ostao isključen, neuređen i izložen divljoj gradnji”.

– Na terenu smo ustanovili da je investitor pristupio građevinskim radovima bez potrebnih dozvola i uslova nadležnog Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda. Lokacija nije ograđena ni obeležena tablom sa informacijama o investitoru i radovima koji se izvode. Investitora nismo zatekli, već samo izvođača radova. Prema njegovim rečima, na lokaciji se obavlja sanacija drvenog objekta, iako je vidljivo da radovi koji su već izvedeni sa tom sanacijom nemaju nikakve veze. U svim profilima otkopa vidljivi su ostaci vinčanskih kuća, peći i ognjišta. Pronađeni predmeti iz odbačene zemlje i iz samog iskopa ukazuju da je uništen jako moćan kulturni sloj sa ostacima keramike, životinjskih kostiju, alatki od kosti, roga i kamena iz svih faza vinčanske kulture – navodi Medakovićeva.

– Mehanizacijom je iskopano između 150 i 200 kubnih metara arheološkog sadržaja – predmeti, nepokretni objekti, organski ostaci na osnovu kojih saznajemo kako su živeli ljudi u neolitu. Kada se ovako nešto uništi, nema popravnog. Da bi se ta količina arheološkog sadržaja na adekvatan način istražila na lokalitetu Vinča bilo je potrebno 10 do 15 godina – naglašava Adam Crnobrnja, predsednik srpskog Arheološkog društva, i dodaje da je bilo devastacije lokaliteta Usek na Banjici devedesetih godina prošlog veka, a da se poslednji nasrtaj nelegalnih graditelja na kulturno dobro dogodio pre 18 godina, ali da je tada gradnja zaustavljena.

Muzej grada je o ovom problemu dopisom informisao Gradski i Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Ministarstvo kulture i informisanja i podneo prijavu policijskoj stanici na Voždovcu. Jer, kako kaže Medakovićeva, neophodna je hitna intervencija – momentalna obustava radova i pristupanje zaštitnim arheološkim istraživanjima.

Građevinska inspekcija: potporni zid bez odobrenja, podneta krivična prijava

Na neolitskom lokalitetu Usek izveden je armiranobetonski potporni zid, dužine 12 metara i visine 2,60 metara bez odobrenja izdatog od nadležnog organa. Odmah je doneto rešenje o zatvaranju gradilišta stavljanjem službenog znaka „zatvoreno gradilište”, pribijanjem kopije rešenja na vidnom mestu, kao i postavljanjem posebne trake za obeležavanje zatvorenog gradilišta. Pored toga, građevinski inspektor podneo je krivičnu prijavu nadležnom tužilaštvu. Ovo u pisanim odgovorima našem listu tvrdi Sekretarijat za inspekcijske poslove u okviru kojeg posluje građevinska inspekcija čiji je inspektor po prijavi obavio hitan, vanredni inspekcijski nadzor. Inspekcija nije navela protiv koga je podneta krivična prijava.

– Takođe, imajući u vidu da je reč o važnom arheološkom lokalitetu, apelujemo na nadležne organe da preduzmu odgovarajuće mere iz okvira svojih nadležnosti, prvenstveno u smislu adekvatnog obeležavanja ili ograđivanja samog nalazišta, ili na bilo koji drugi adekvatan način, a s ciljem daljeg očuvanja ovog značajnog lokaliteta – navodi Sekretarijat za inspekcijske poslove.

Najdugovečnije vinčansko naselje u Beogradu

Lokalitet Usek, Banjica široj naučnoj javnosti poznat je još od pedesetih godina 20. veka. Njegovo istraživanje obavljali su stručnjaci Muzeja grada Beograda u tri kampanje, 1955–1957, 1978. i 1998. godine. Značaj vinčanskog lokaliteta na Banjici za kulturnu baštinu Republike Srbije je nesaglediv, navode u Muzeju grada.

– Reč je o jednom o najvrednijih vinčanskih naselja na teritoriji Beograda, koje je živelo više od 600 godina, od oko 5200. do 4600. pre nove ere. Uz Belo brdo u Vinči i Ledine u Žarkovu, to je najdugovečnije vinčansko naselje, sa veoma dobro očuvanim kućama, koje pružaju uvid u istoriju arhitekture i urbanizma na našim prostorima. Na ovom mestu istražena je najveća do danas poznata vinčanska kuća, površine od 220 kvadratnih metara, kao i brojne jedinstvene arhitektonske forme, poput objekata tipa megaron, specijalizovanih proizvodnih objekata, ali i malih pomoćnih ostava, spremišta i silosa – ističu u Muzeju grada Beograda.