Kako je poraslo selo Subjel

Subjel – Prošlo je bezmalo četvrt veka od upamćenog događaja u selu Subjelu kod Kosjerića, na koji sada u svojoj knjizi „Subjel – škola, uglednici i akademci” podseća pisac Milijan Despotović, kome je ovde zavičaj. Tada su antenski stub, težak desetinu tona, vojnim helikopterom prenosili s jednog brda na drugo, pa ga i na livadu spuštali jer nije „legao” na postolje, sve dok nisu uspeli u svom naumu.

Subjel, smešten na brdu sedam kilometara od Kosjerića, jedno je od najstarijih sela u kraju. Takva mu je i škola, koja svoju povest beleži od pre 190 godina. Piše detaljno o tome Despotović, o nezaboravnim učiteljima, o uglednicima, vojvodama, sveštenicima koji su potekli iz ovih školskih klupa. Dotiče se i upamćenih zanimljivosti u selu, pa i pomenutog događaja, kojim je uzdignuti Subjel dodatno „porastao”.

Ovo je poetski predskazao kosjerićki pesnik Radisav Mića Cajić (1925–2016), zapisavši u metafori da je „brdo Subjel skoro hiljadu metara visoko, ali će, izgleda, i dalje rasti”. Taj rast simbolično predstavljaju antenski stubovi postavljeni na brdu Veliki Subjel 1998. godine.

Lokalni Radio Kosjerić prvi put se oglasio u leto 1993. povodom manifestacije „Čobanski dani”, piše Despotović i podseća da su prvi voditelji bili Milan Knežević sa Radio Beograda i Tanasije Paunović, kosjerićki dopisnik Radio Užica. Program je najpre emitovan preko antene sa zgrade Zanatskog doma u varoši, koja je 1997. preneta na Grbića glavicu, gde su bili i predajnici oba kanala državne televizije. Radio Kosjerić je sa postojećeg stuba emitovao program na talasnoj dužini 88,9 Mhz.

„Signal ipak nije mogao da pokrije celo područje opštine, pa je 1998, uz pomoć JNA i radnika preduzeća ’Elkok’, antenski stub prenet na Veliki Subjel. Do te lokacije na najvišoj koti napravljen je put od kuće Slobodana Vukosavljevića, koji je za te potrebe dao deo imanja bez nadoknade.”

„Prenos antenskog stuba sa Grbića glavice na Veliki Subjel bio je događaj za Kosjerić, posebno za stanovnike Ševrljuga i Subjela, jer je stub težak desetinu tona visio na čeličnim sajlama ispod vojnog helikoptera M-8 ruske proizvodnje (koji je prethodno postavio veliki časni krst na steni iznad manastira Svetog Nikolaja u Soko gradu kod Ljubovije). U prvom pokušaju majstori kosjerićkog preduzeća ’Elkok’ nisu uspeli da stub učvrste na postolje, pa je teret spušten na jednu livadu u Ševrljugama. Oko letilice su se okupili meštani. Kada je antenski stub postavljen, pilot helikoptera je uslišio molbu meštana, pa je dvadesetak njih, uglavnom dece, provozao do užičkog aerodroma ’Ponikve’”, beleži Milijan Despotović, dodajući da je na ovom antenskom stubu, uz predajnik Radio Kosjerića, postavljena i tehnika RTV Beograd, TV Pink, TV 5 Užice i drugih lokalnih radio i TV stanica. Kasnije su ovo mesto, u okviru izleta, posećivali đaci škole u Subjelu.

A Radio Kosjerić, dodaje autor, oglašavao se do avgusta 2015, nakon čega ga je krajem te godine svojom odlukom zvanično ugasila Skupština opštine Kosjerić. Za 22 godine postojanja u njemu je radilo dvadesetak stalnih i povremenih novinara i tonaca.

To i toliko drugog čita se u knjizi (na 904 stranice) o Subjelu i njegovoj školi, vrednom delu u koje je autor Despotović , kako u recenziji zapisa književnik i akademik Milovan Vitezović (njegov otac Đorđe učio je školu u Subjelu), uložio svoje višedecenijsko iskustvo pisca i temeljan istraživački trud, uz podrazumevanu odgovornost prema narodu, te nemerljivu ljubav prema zavičaju. „Ova knjiga prevazilazi sve, uglavnom jubilarne, knjige spomenica škola u Srbiji i hronika srpskih sela, po književnim i istorijskim vrednosnim kriterijumima. Despotović je na subjelskom primeru opisao kako se u istoriju ulazi preko dva praga: preko kućnog i preko praga škole. Sledeći poduku narodnog učitelja Vase Pelagića, Milijan je odao i najviše poštovanje učiteljima osnovne škole u Subjelu, čuvajući i njih i učenike u istorijskoj časti. Tada su učitelji stvarali ljudska lica istorije, a učiteljice bile majke narodnog razuma”, zabeležio je Milovan Vitezović, kome je ovo bila jedna od poslednjih napisanih recenzija.