Miksovanje kostiju nad ponorima Jasenovca

Prvog maja 1995. godine oružane snage Republike Hrvatske osvojile su Jasenovac, pedeset godina, tačno u dan, pošto su ustaške trupe Nezavisne države Hrvatske, nakon paljevine i miniranja, napustile mesto svog megazločina.

Mesec dana kasnije, 30. maja 1995. hrvatski vrhovnik Franjo Tuđman zaputio se bespućima bolesne zbiljnosti. U hrvatskom Saboru, na petu godišnjicu hrvatske državnosti, održao je dugački govor u kojem je obznanio da će u Jasenovcu  „izgraditi hrvatsko spomen-obilježje za sve žrtve rata”, jer „fašizam i komunizam ne smiju da razdvajaju Hrvate” (Sven Milekić, „Hrvatska i dalje luta Tuđmanovim ’Bespućem’”, balkaninsight, 29. 7. 2020).

Sledeće godine, u izveštaju o stanju hrvatske nacije, vrhovnik je „definitivno najavio” prenamenu Memorijalnog područja Jasenovac u poprište sećanja na žrtve komunizma i fašizma. Bila je to zamisao „da se zemni ostaci, Titovi (iz Beograda)  i Pavelićevi (iz Madrida), prenesu u Hrvatsku a da se njihove dvije pokojne vojske (partizanska i ustaška) postroje jedna uz drugu, u Jasenovcu” (Marinko Čulić, „Kosti u mikseru”, „Feral tribjun”, 29. 4. 1996).

Tuđmanova namera da zakuva „pomirbenu kašu” iliti „pomiriteljski košmar” nije bila inspirisana samo trenutnom, trijumfalističkom atmosferom posle progona Srba, maja i avgusta 1995. godine.

Njegov nekrofilni imaginarijum, projektovana satanistička nekropola, bili su morbidna nadgradnja dveju, za njega ključnih ideologema, Frankove i Luburićeve.

Španski „kaudiljo”, generalisimus Francisko Franko, godine 1959. dovršio je gradnju zajedničke kosturnice fašističkih (falangističkih) i levičarskih (republikanskih) vojnika, njih oko trideset četiri hiljade, u „Dolini palih”, pedesetak kilometara od Madrida, stradalih u španskom građanskom ratu (1936–1939).

Zaštićen u toj istoj, Frankovoj Španiji, ustaški krvnik Vjekoslav Maks Luburić, rođen u zapadnoj Hercegovini, objavio je, 1964. u svom glasilu „Drina”, programski tekst sa  krunskom tezom da je jedini način stvaranja nove hrvatske države pomirenje i zajednička akcija ustaša i hrvatskih komunista, što je bio temelj takozvanog Norvalskog programa (po franjevačkom imanju kod mesta Norval, u Ontariju, Kanada) oko kojeg će se ujediniti tamošnji zapadnohercegovački franjevci na čelu sa fra Dominikom Mandićem, proustaški emigranti i njihov česti gost krajem osamdesetih godina prošlog veka, Franjo Tuđman.

Tuđmanovoj ideološkoj prostituciji naruku je išao i globalni trend revizije pamćenja i perverzije žrtvoslovlja (viktimologije) Drugog svetskog rata.

Godinu dana pre štampane premijere Luburićevog koncepta, objavljena je knjiga nemačkog istoričara Ernsta Noltea („Fašizam u svojoj epohi“) koja će otvoriti „revizionističku” struju zapadnjačke istoriografije, to jest relativizaciju nacističkih zlodela, razvodnjavajući „istoriju pobednika”, a polemička buka kulminiraće zbog teze u njegovom eseju iz 1986. o sovjetskim „gulazima” kao preteči nacističkih „konclagera”.

Godinu dana ranije, maja 1985, sablažnjivo je parafrazirana Frankova doktrina oličena u spomeniku iz „Doline palih”, i to na visokom političkom i vrhunskom ciničnom nivou.

Tada su američki predsednik Ronald Regan i nemački kancelar Helmut Kol, u istom danu, posetili konclogor Bergen Belzen a odmah zatim zapadnonemačko groblje vojnika Trećeg rajha, kod gradića Bitburga, na kojem je sahranjeno i 49 SS-ovaca (u Nirnbergu je čitav SS proglašen za kriminalnu organizaciju), uprkos besu mnogih Amerikanaca, naročito Jevreja i protestu 310 kongresmena.

Bio je to čin koji je izopačio Frankov gest i formirao postament za Tuđmanov somnabulni plan. Memorijalna patologija dignuta je na viši, demonski stepenik: „Ma šta se o Frankovom zajedničkom sahranjivanju pripadnika i jedne i druge vojske mislilo, neka bar prividna ravnopravnost smrti je postojala: i jedni i drugi su imali puške u rukama. U Jasenovcu jedni su imale kame, a drugi su bili roblje niže rase, dovedeno da bude uništeno”, reči su beogradskog arhitekte i autora jasenovačkog „Kamenog cveta” Bogdana Bogdanovića („Ukleti neimar”, 2011).

Tako se Regan-Kolova demonstracija situirala kao međustepen između Frankovog poratnog i zagrobnog mirenja dveju ideološki zakrvljenih vojski u španskom građanskom ratu i Tuđmanovog spinovanja istorijskog pamćenja i njegove zastrašujuće nastranosti koja se može iskazati samo graničnim ilustracijama, kao što su Bošove likovne ili Malaparteove literarne groteske.

Krupne zverke su utabale prtinu, pa je Tuđman na smetlište istorije komotno mogao da odbaci i najmanji pijetet prema ustaškim žrtvama. Kad su hrvatski komunisti ustupili vlast Tuđmanovom HDZ-u, u proleće 1989. godine, kao da se sva politička energija slila u retuširanje mračnog i krvničkog nasleđa ustaške NDH.

Žarko Domljan, predsednik Sabora, na konferenciji za novinare 6. jula te godine objavljuje da će Sabor formirati komisiju za utvrđivanje ratnih žrtava u Hrvatskoj koja neće imati za cilj „utvrđivanje krivca” već „raščišćavanje“: „Treba sprati ljagu sa hrvatskog naroda”, rekao je on („Politikin” izveštaj iz Zagreba, 6. 7. 1989). To je ona ista komisija koja će  utvrditi da je ukupan broj jasenovačkih žrtava – 2 238!!!

Istovremeno, Domljan promoviše već najavljenu inicijativu Predsedništva Hrvatske (Tuđman je bio predsednik Predsedništva) za izgradnju spomenika „svima  koji su pali za Hrvatsku”, odnosno „svim žrtvama građanskog rata”. Izjavio je: „Biće to spomenik pomirenja, grobnica u koju ćemo pokopati sve naše nesporazume, a sagradiće se u okolini Zagreba”.