Žabalj – mala opština s velikom riznicom istorije

Novi Sad – I mala mesta neretko imaju zanimljivu istoriju, a takav je slučaj sa Žabljom. Odavde je krajem 18. veka potekao i Simeon Zorić, Srbin koji je otišao u carsku Rusiju i tamo postao general.

„Bio je general ruske armije, ađutant Potemkina i miljenik Katarine Velike. Odatle je finansijski pomagao Srbima, Dositeju Obradoviću u izdavanju dela. Zorićev dvorac se nalazi u Šklovu, današnjoj Belorusiji”, kaže za „Politiku” Varja Nešić, urednica kulturnog programa Opštinske narodne biblioteke „Veljko Petrović” u Žablju.

Ovde je u saradnji sa Maticom srpskom priređen drugi naučni skup „Istorija naselja opštine Žabalj”, na kome je izložen i rad Stanka Trifunovića iz Muzeja Vojvodine „Arheološki kontekst porekla Simeona Zorića”. Organizatori navode da je Trifunovićev tim istraživača lokaliteta u okolini Žablja i Čurug dao veliki doprinos skupu i ponudio izuzetne kulturno-turističke potencijale.

Arheološki park Čurug posetio je u oktobru i ruski ambasador Aleksandar Bocan-Harčenko povodom 25 godina arheološke ekspedicije. Poslednjih pet godina ovde uz domaće arheologe rade i arheolozi Državnog ermitraža iz Sankt Peterburga, povremeno i iz drugih ruskih arheoloških institucija sa kojima muzej sarađuje.

„Verujem da je ambasador tom prilikom mogao da čuje i o Simeonu Zoriću poreklom iz Čuruga. Kuće iz tog perioda su otkrivene na arheološkom lokalitetu Stari vinogradi. Interesantno je da arheološka istraživanja na teritoriji opštine mogu da doprinesu određenim uvidima istorijskog kretanja”, kaže Varja Nešić.

Prema njenim rečima, mnogi Srbi su odlazili na Zapad u vojsku, ali i na Istok, gde su se i asimilovali zbog iste, pravoslavne vere, što je interesantno za proučavanje. „Možda su baš neki od onih koji su danas emigrirali u Srbiju zbog rata u Ukrajini, poreklom sa naših prostora, jer se odavde odlazilo u taj zapadniji deo Istoka, a to su danas Belorusija i Ukrajina”, navodi sagovornica.

Ne samo istorija, nego kulturno-istorijski značaj celokupnog prostora, pogotovo kao turističkog potencijala, kako ističe, bio je jedan od ciljeva naučnog skupa održanog u Žablju. Predstavljeni su radovi Marije Ćuković iz Muzeja Vojvodine o naseljima poznog bronzanog doba kod Čuruga, Milana Zekovića iz Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture o slojevima Žablja-pustare, dok je Katarina Miljević, takođe iz Muzeja Vojvodine, izlagala o posedima srpskih despota u Čurugu.

Jedan od izlagača bio je i istoričar dr Vladan Gavrilović sa Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, sa temom „Stradanje pravoslavnih hramova u Šajkaškoj 1849”. Delo koje obiluje veoma iscrpim podacima o šteti nanesenoj hramovima tokom revolucije, propraćenim fotografijama, kako navodi urednica, pruža uvid u veličinu poduhvata obnove i simbolički značaj hrama za srpski narod.

Istraživanjem o izborima za Ugarski sabor 1910. u Šajkaškom okrugu, Žarko Panić je sa mnogo detalja prikazao veličinu sukoba i procepa među strankama. Istoričar dr Slobodan Bjelica, sa Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, pisao je o „Delatnosti opštinskog predstavništva u Žablju 1919–1927”, čime je pokrenuto pitanje istraživačkog potencijala dokumentacije o žabaljskim institucijama u Istorijskom arhivu u Novom Sadu.

Dr Milan Micić je u radu „Agrarna reforma u Gospođincima (1919–1941)” promišljao o društveno-istorijskim posledicama ove reforme. Ljubica Otić je ispred Muzeja Vojvodine izlagala na temu „Sećanje na Jašu Bakova (1906–1974)”, jedne od mnogih ličnosti koje su sticajem okolnosti ostale po strani u proučavanju minulog života ljudi od značaja za lokalnu zajednicu. Time je pokrenuto i pitanje podizanja spomenika znamenitim ličnostima u naseljima.

Dr Zdravko Rajčetić iz Biblioteke osvetlio je značaj nasleđa mlinske industrije Žablja, njegove ekonomske posledice na svakodnevni život, društvenoidentitetska kretanja, kao i turistički potencijal starih mlinova. Skup je bio obogaćen i književnim temama u okviru kojih je Varja Nešić predstavila knjigu poezije zavičajne pesnikinje Irene Bodić, a dr Jasmina Knežević iz Instituta za srpsku kulturu Priština–Leposavić roman zavičajnog autora Petra Ivkovića.

Generalni sekretar Matice srpske dr Milan Micić poručio je da saradnja ove institucije sa Žabljom podrazumeva pronalaženje zajedničkog interesa u proučavanju mikrozajednice i nudi podstrek naučnoistraživačkom radu.