Nije lako biti Srbin južno od Ibra

Više od 100.000 Srba na Kosovu i Metohiji s posebnim interesovanjem već duže od deset godina očekuje formiranje Zajednice srpskih opština, koja bi im omogućila sigurniji i bezbedniji život u ovoj južnoj srpskoj pokrajini. Prema Briselskom sporazumu, ZSO bi činile četiri opštine na severu i šest u južnom delu KiM.

Međutim, od dolaska na vlast partije Albina Kurtija, okorelog srbomrsca i jednog od najvećih pobornika stvaranja „velike Albanije”, osnivanje ZSO ostalo je samo slovo na papiru. Jedini cilj ovog kosovskog političara je priznavanje samoproglašene „republike Kosovo”, uz proterivanje preostalog srpskog življa, hapšenja, svakodnevne napade, pljačke, otimanje srpske imovine... Imajući sve ovo u vidu, iseljavanje srpskog življa iz ove pokrajine još nije zaustavljeno. Za razliku od Srba na severu pokrajine, srpski živalj južno od Ibra, a ovih ljudi ima više od 60.000, i dalje živi u getu i svakodnevnom strahu, jer mu bezbedan život na ovim prostorima niko ne garantuje.

Kretanje Srba je ograničeno, tako da mnogi ne mogu da obrađuju svoja imanja, dok su neki primorani da iz svojih kuća posmatraju kako im komšije Albanci seku šumu, beru letinu, vinograde... U južnom delu pokrajine najugroženiji su žitelji srpske nacionalnosti koji žive u seoskim sredinama, naročito oni koji su ostali u selima zajedno s Albancima. Međutim, i pored svakodnevnih pretnji i zastrašivanja, pljački i paljenja kuća, ovaj srpski živalj je odlučio da ostane na svojim vekovnim ognjištima.

Međutim to nije slučaj s mladima, koji su nakon školovanja primorani da napuste svoj kraj jer u sredinama u kojima su se školovali nemaju mogućnost da se zaposle i zasnuju porodicu.

U Prištini je do juna 1999. bilo oko 40.000 Srba, a danas ih je jedva četrdesetak. U drevnom carskom gradu Prizrenu, gde je živelo više od 11.000 stanovnika srpske nacionalnosti, ostalo ih je dvadesetak. U Đakovici nema Srba (osim dve monahinje u tamošnjoj crkvi), a u Peći ih je dvadesetak. U manjim gradovima, kao što su Suva Reka, Vučitrn, Podujevo... nema Srba, izuzev u seoskim sredinama.

O tome koliko su albanski ekstremisti uspeli da proteraju srpski živalj iz ove južne srpske pokrajine jasno govori i podatak da je više od 312 naselja u potpunosti „očišćeno” od Srba. Nema tačnih podataka o tome koliko je danas Srba ostalo na KiM, ali prema podacima UNHCR, do juna 1999. godine na KiM ih je bilo 239.762. Samo tokom te godine, u prisustvu Kfora, pokrajinu je napustilo 209.168 nealbanaca, od kojih je 156.565 bilo srpske nacionalnosti. Za protekle 23 godine na svoja ognjišta vratilo se svega oko dva odsto prognanih Srba.

Pored Srba, na meti albanskih ekstremista su i Goranci, nastanjeni u opštini Gora, na padinama Šare, koji žive u 18 sela ovog planinskog kraja u najjužnijem delu države Srbije. U Gori ih je do 1999. živelo oko 18.000, da bi ih danas ostalo jedva nešto više od 9.000. Pritisci albanskih vlasti da prihvate samoproglašenu „državu Kosovo” iz godine u godinu su sve veći, ali im se Goranci odlučno suprotstavljaju, poštujući Ustav Republike Srbije. Jedan od zahteva Opštine Gora je da ovaj deo Srbije postane jedanaesta opština u Zajednici srpskih opština, jer bi tako Goranci sačuvali svoj identitet i mogućnost za bezbedan život. Iako život u Gori nije nimalo lak, njeni preostali žitelji odlučni su da ostanu na svojim ognjištima.

Miroslav Todorović,
Beograd/Prizren