Tuomblijevi ciklusi i sezone

Ljubitelji umetnosti, ako ih put navede u London, imaju priliku da se u Tejt Modern upoznaju sa dugom i značajnom karijerom uglednog američkog slikara i vajara Saja Tuomblija (Cy Twombly). Velika tromesečna retrospektiva, pod nazivom  „Ciklusi i sezone”, koja traje do 14. septembra, jedinstvena je prilika da se vide mnogobrojna dela – slike, crteži i skulpture – koja obuhvataju više od pola veka plodnog umetnikovog stvaralaštva. Izložba, hronološki organizovana, koncentrisana na grupe povezanih slika iz ključnih perioda, kao i na monumentalne serije, prošarana je i intimnijim prostorima posvećenim crtežu i skulpturi.

Sposobnost da poveže američki i evropski uticaj uočava se već na prvim slikarevim radovima: njihova dominantna crna i bela paleta, karakteristična je za apstraktni ekspresionizam, a „ostarele i nagrižene” površine sugerišu umetnikov afinitet prema posleratnoj evropskoj umetnosti. Slede slike i skulpture koje svedoče o Tuomblijevim putovanjima po Italiji i Maroku, dok platno „Olimpija” (1957) duguje svoj nastanak prozoru rimskog ateljea sa pogledom na Koloseum. Posle ode Mediteranu „ispevane” u „Poemama moru”, grupi crteža iz 1959, slikarev novi interes postaje nasilje. Ovaj stvaralački period, na izložbi ilustruju dela, ispunjena senzualnošću i erotikom – Ubistvo i strast, Kriminal i strast. Prisutna su i ostvarenja sa referencijama na istoriju, mit i velike slikare (naročito Rafaelove freske), dok slika „Irodijada”, nadovezujući se na istoimenu Malarmeovu dramsku poemu o Salominoj majci, uključuje citate iz poeme, transkribovane na platnu. Nakon razgledanja sale sa Tuomblijevim skulpturama, stiže se do radova urađenih za vreme umetnikovog boravka u srednjovekovnoj luci Gaeta na Tirenskom moru (između Rima i Napulja), sa kojih ponovo zrači njegova duboka fascinacija vodom. Pažnju izaziva i delo „Bez naslova” (Slika iz devet delova), prvi put izložena 1988. u italijanskom paviljonu na Bijenalu u Veneciji, nadahnuta venecijanskim slikarstvom iz rokoko perioda. U pretposlednjoj sobi izložene su dve verzije „Četiri godišnja doba”: mlado i vitalno proleće – razigrano u crvenim i žutim tonovima, senzualno leto – konstruisano preklapanjem bele i bleštavo žute boje, posle idilične jeseni stiže zima koja – u slivu bele boje briše zelene i crne mrlje – najavljuje dolazak smrti.

Na kraju, susret sa Tuomblijevim delima iz 2005, posvećenim aktuelnoj temi – američkom ratu u Iraku. Slikar nalazi inspiraciju u Homerovoj „Ilijadi”, i stvara ciklus od osam slika: Bahusi, pijani bogovi vina, predstavljaju sjajan završetak izložbe. Dok kaligrafski kvalitet grčkih bogova priziva rane radove izložene u prvoj sali, ove Tuomblijeve kreacije potvrđuju slikarevu tezu – da stvarnost postoji samo u koegzistenciji sa intuitivnim. Dvostruka i gotovo šizofrenična priroda boga (Bahusa) oscilira između zadovoljstva i nihilizma. Ova šizma (rascep) na slikama dočarana je bojom: crvena je boja vina, ali i krvi, koja curi i sliva se u kaskadama sa platna.

Kada je ove zime, u strogom centru Rima, poznati američki kolekcionar jermenskog porekla, Lari Gagosijan, inaugurisao svoju, poslednju u nizu, galeriju savremene umetnosti (posle tri u Njujorku, jedne u Los Anđelesu i dve u Londonu), probrana publika je istovremeno prisustvovala i otvaranju izložbe posvećene delima privilegovanog Gagosijanovog umetnika,
Sredinom pedesetih godina, nakon brojnih putovanja u Evropi i Africi, Tuombli (Leksington, Virdžinija 1928) „zaljubio” se u Rim i u njemu ostao. Već tada, izdvaja se po platnima koja su se, nadahnuta Kleovom apstraktnom lirikom, nadovezala na apstraktni ekspresionizam. Među slikarima znaka i gesta, umetnost Saja Toumblija predstavlja prelaz od čiste spontanosti enformela ka osmišljenijoj svesti o vrednosti pokreta kao tragu i registrovanju akcije.

Dobitnik značajnih međunarodnih priznanja, Tuombli je počastvovan i mnogobrojnim retrospektivnim izložbama (u Cirihu, Parizu, Berlinu, Njujorku...). Počev od 1964, umetnik je u nekoliko navrata izlagao na Bijenalu u Veneciji. Na Bijenalu održanom 2001, ovog puta u italijanskom paviljonu (kao potvrda njegovog gotovo četrdesetogodišnjeg prebivanja u Italiji), izložio je delo „Lepant”, seriju od 12 slika, koja predstavlja čuvenu pomorsku bitku u kojoj su udružene flote Svete hrišćanske lige (uz učešće Venecije) potukle tursku flotu. Tada je dobio i Zlatnog lava za karijeru.

Centralno mesto na rimskoj izložbi „Tri zapisa iz Salalaha”, pripalo je triptihu po kome je izložba dobila naziv. Ova trojna kompozicija, prvi put dostupna javnosti, inspirisana je bujnom prirodom lučkog grada Salalah u Omanu, oazom, u kojoj slikar (pretpostavlja se) nikada nije bio. Na slikama velikih dimenzija (svaka slika 2,5 – 3,5 m, akrilne boje na šperploči), pozadina je intenzivno tamnozelene boje, a bela slova se slivaju sa vrhova slika (tzv. dripping tehnika).

Pored najnovijih slika, urađenih u periodu između 2005-07, na rimskoj izložbi su predstavljene i malobrojne, ali lepe skulpture.