Naiva iz Kovačice na putu ka Unesku

Kovačica – Pored Slave (2014), Kola (2017), Pevanja uz gusle (2018), Zlakuske lončarije (2020), trku za upis na listu svetske nematerijalno kulturne baštine Uneska, iz Srbije još trče pirotski ćilim i slovačko naivno slikarstvo. U prestonici naive, južnobanatskoj Kovačici, intenzivno rade na svim koracima koje treba preuzeti kako bi se aplikacija predala u roku. Radi se na svemu što je potrebno da ona sadrži, kao i na načinima na koje članovi zajednice mogu da doprinesu, izjavama i pismima podrške, a kako bi postali deo porodice nematerijalne kulturne baštine čovečanstva. Na tom putu logističku podršku daju Centar za nematerijalno nasleđe, Komisija Srbije za saradnju sa Uneskom, Fakultet dramskih umetnosti, lokalna samouprava, Fondacije „Babka”, autori slikari i mediji.

Apliciranje za upis elementa slovačkog naivnog slikarstva u Uneskovu listu bazira se na načinu prenošenja veštine nastale u slovačkoj nacionalnoj zajednici na teritoriji Kovačice i Padine. Ona ima svoje osobenosti, prenosi se na talentovane pojedince i neprestano se menja, predstavljajući jedno od najznačajnijih obeležja ove južnobanatske opštine. Upisom u reprezentativnu listu priznaje se umetnička vrednost slovačkog naivnog slikarstva u Srbiji, afirmiše stvaralački rad manjinske zajednice koja je zaslužna za današnji status „iskrene umetnosti” u Kovačici, ali i dodaje na tržišnoj vrednosti dela slovačkih slikara naivaca.

Pre tačno 220 godina kada su Slovaci krenuli iz Arvarske, Trenčinske i Bekeške županije, sa područja Ugarske, danas Slovačke Republike, u svojim genima su doneli kolektivni umetnički dar, a on prvi put izbija kasnih tridesetih godina prošlog veka na platnima mašinbravara Martina Paluške i zemljoradnika Jana Sokola, iz hobija i bez ikakvog slikarskog zanata. Ubrzo im se pridružuju i drugi seljani, osniva se likovna sekcija pod okriljem Kulturno-prosvetnog udruženja „Pokrok”, sve do 1952. godine, kada Kovačica slavi 150. rođendan, a radovi 12 osnivača bivaju sakupljeni u prvu izložbu. Eksplodirao je tada neverovatni dar iz ljudi, nedugo zatim usledio je i prvi „Kovačički oktobar”, izložba autorskih slika, a 1955. otvara se i Galerija seljaka slikara pri Domu kulture, prva u tadašnjoj Jugoslaviji. A kada su se kista latili Martin Jonaš sa svojim seljacima džinovskih šaka i stopala, čije grafike su Italijani otisnuli u zlatu i Zuzana Halupova, čije pitoreskni likovi dece postižu meteorski uspeh završivši i na razglednicama Unicefa, u malenu Kovačicu stižu novinari, diplomate, turisti, a priča o njenim naivcima nezadrživo kreće u svet.

„I dalje nije razjašnjena magija naših slikara. Ono što mi ovde čujemo jeste da slike zrače iskrenošću i spokojem. Istovremeno pozitivne, vedrog kolorita, čak i kada prikazuju težak rad na polju, i iste takve trenutke koji se dese u životu, slikane su čistim srcem. To ljude opčinjava. Odavde odlaze sa osmehom i stalno se vraćaju i dovode prijatelje. Ono što su osnivači pokrenuli ne prekidamo. Druga generacija umetnika nastavlja tradiciju slovačkog sela, ali slika drugačije, u duhu vremena. Verujemo da se to neće promeniti, jer taj duh prenosimo radionicama, likovnim kolonijama, na predavanjima, u radu sa decom i mladima”, napominje Ana Žolnaj Barca, direktorka Galerije naivne umetnosti u Kovačici, kojoj će odluka Uneska, stići naredne godine.