Na putu velikih otkrića

Zaječar – Vreme velikih otkrića na gamzigradskoj Romulijani očigledno nije prošlo. Upravo to u ovogodišnjoj kampanji dokazuju arheolozi Srbije i Nemačke, u zajedničkom istraživačkom projektu. Izvan zidova palate već se naziru obrisi do sada nepoznatog urbanog naselja, a stručnjaci slute da bi to mogao biti municipijum Aurelijanum ili Aurelijanov grad. Neki izvori tvrde da se to naselje nalazilo negde u okolini Kostolca, ali gamzigradskizidovi zagonetnog naselja navode na pretpostavku da se ono upravo ovde otkopava.

Ako se pretpostavka dokaže, to bi moglo istovremeno da znači da nisu tačne ni tvrdnje da je rimski car Galerije (293–311), graditelj velelepne Romulijane, rođen u nekom malom selu u dalekoj istočnoj rimskoj provinciji i da je u mladosti bio govedar, kako je tvrdio hroničar Laktancije, već da je rođen upravo u naselju pored palate koje je sagradio Aurelijan (270–275), jedan od 17 rimskih imperatora koji su rođeni na području današnje Srbije.

Ta pretpostavka sve više se čini logičnom arheolozima dr Sofiji Petković i mr Maji Živić. Prva je naučni saradnik Arheološkog instituta u Beogradu i već dve godine rukovodi arheološkim istraživanjima na Gamzigradu, dok je Maja Živić saradnica na gamzigradskom projektu iz Narodnog muzeja u Zaječaru. Na tako smelu hipotezu navodi ih činjenica da su nemački stručnjaci iz Arheološkog instituta u Frankfurtu, koji već petu godinu rade na zajedničkom projektu sa našim arheolozima, upravo izvan zidina palate, specijalnom geomagnetskom i geofizičkom prospekcijom „snimili” obrise ukupno 20 velikih građevina od kojih su šest istražili. Nije bez značaja, vele, ni to što su sve istražene građevine nastale pre nego što je Galerije počeo da gradi Romulijanu.

Sve te okolnosti navode na pomisao da su istraživači, naši i nemački, na tragu Aurelijanuma, koji je registrovan u literaturi, a koji do sada nije pronađen tamo gde je tražen. Moglo bi se tako, već sasvim uskoro, kročiti i u rodnu kuću imperatora Galerija, graditelja Romulijane. Bilo bi to izuzetno značajno otkriće slično onom iz 1953. godine kada je ovde otkriven prvi izuzetno vredan mozaik „Venatori”. Ili onom iz 1984. godine kada je otkrivena ploča sa natpisom „Feliks Romulijana” ili onim iz 1989. i 1993. godine, kada su na obližnjem brdu Maguri otkriveni grobovi Galerija i njegove majke Romule.

Vodilo bi to potpunom razjašnjenju još nepoznatog iz životopisa ovog rimskog imperatora.

Arheolog Gerda Zomer fon Bilov, koja predvodi ekipu stručnjaka iz Frankfurta, i Bora Dimitrijević, takođe arheolog, direktor Narodnog muzeja u Zaječaru, smatraju da sve što je otkriveno izvan zidova palate čini se podjednako važnim kao i ono što je otkriveno u palati.

– Mislim da nije tačna priča po kojoj se nazire kraj velikim otkrićima na Gamzigradu i njegovoj okolini – kaže dr Sofija Petković. – Verovatno će biti još značajnih otkrića i drugačijih tumačenja. Iz jednostavnog razloga što su Romulijana i područja oko nje bili atraktivni za naseljavanje u dužem vremenskom periodu, još od praistorije.

Palata je građena poslednjih godina 3. i prvih godina 4. veka, ali su ovde u njoj uočljivi i horizonti iz 1. veka. A što se tiče urbanog naselja izvan zidina palate, o kome se do pre nekoliko godina nije znalo gotovo ništa, izvesno je da je ono bilo u tesnoj vezi sa eksploatacijom okolnih rudnika. Poznato je da je car Aurelijan 272. godine napustio Dakiju, gde je u velikim količinama eksploatisano zlato. Ubrzo su počeli da rade i rudnici u severoistočnoj Srbiji – u Rudnoj Glavi, Boru, Argentarisu (današnjoj Rgotini).Na toj zlatnoj rudnoj žici niklo je, najverovatnije, i naselje koje se sada istražuje i koje je okruživalo palatu. Očigledno je, kažu istraživači, da je Galerije izabrao najbolji položaj u tom naselju da bi u njemu sagradio svoju carsku palatu.