Zemlja gubi kiseonik

ASTRONOMIJA
Kiseonik bez kojeg nam nema života polagano isparava iz Zemljinog vazdušnog omotača preko magnetskih kapa na polovima! Uznemirijuća pojava je ranije uočena, a tek sada je naučno rastumačena.

Četiri letelice nazvane „jato” ili „grozd”, vlasništvo Evropske svemirske agencije, obavile su merenja od 2001. do 2003. na osnovu kojih je odgonetnuto šta se, u stvari, zbiva. U tom razdoblju nagomilali su se podaci u vezi s mlazevima naelektrisanih kiseonikovih atoma, zvanih joni, koji su oticali s polova u okolni kosmički prostor.

Uočeno je da su joni kiseonika ubrzani menjanjem usmerenja magnetskog polja, što pomalo podseća na učinak praćke, objašnjava Hans Nilson iz Instituta za svemirsku fiziku u Švedskoj. Četiri „vasionska oka” istovremeno su merila i jačinu i smer magnetskih tragova iznad velikih područja naše planete.

Pre svemirskog doba naučnici su zamišljali da je Zemljina magnetosfera zasuta jedino česticama sunčevog vetra, stalnom energetskom susnežicom koja je priticala sa Sunca. Verovali su da je to oblikovalo svojevrsni džinovski prekrivač koji atmosferu štiti od neposrednog lošeg uticaja sunčevog vetra.

Sada su počeli da razumeju, kako su priznali, šta se zbiva u delovanju (interakcija) sunčevog vetra na Zemljin vazdušni omotač. Energetske čestice se postrojavaju duž linija magnetskog polja i kada se u snopovima sudare sa atmosferom nastaje – polarna svetlost (aurora borealis). Isto uzajamno dejstvo kiseonikove jone napuni s dovoljno energije ubrzavajući ih prilikom napuštanja atmosfere.

Svemirske letelice su podatke prikupljale leteći iznad polova na 30.000 do 64.000 kilometara visine. Prethodna merenja, osamdesetih i devedesetih prošlog veka, pokazala su da se brzina povećavala sa uzdizanjem. Jedne iščeznu zauvek u kosmičkom prostranstvu, druge se nagomilaju u središtu neobičnog čaršava plazme ili magnetskog repa i, možda, vrate ka Zemlji u vidu bumeranga. Povrh toga gustina kiseonikovih jona uočljivo naraste u razdobljima geomagnetskih poremećaja, što je obelodanjeno još 1986. godine.

U takvim okolnostima najviše su ugroženi astronauti i sateliti.

Gubitak kiseonika još nije za brigu, u poređenju sa zalihama gasa koji obdržava život na Zemlji to je neznatno. Stareći Sunce će se sve više zagrevati, zbog čega oticanje u stolećima i hiljadugodištima koja nailaze može da bude znatno. A da bi se buduće zvivanja predvidela, mora se shvatiti šta sve utiče na magnetska kolebanja uonaokolo naše planete.

Istraživači svemira predložili su nekoliko mogućih tokova (mahanizam), ali koji je preovlađujući još je predmet žustre rasprave. Uprkos decenijama marljivog sakupljanja činjenica, zagonetka opstaje najviše zato što nije izvodljivo dočarati je u ogledima.

Podrobno naučno rasvetljavanje prikupljenih podataka objavljeno je u poznatom časopisu „Anali geofizike”.