Parkovi u moru betona

U vreme letnjih vrućina zelenilo nam je spas. Od pamtiveka do danas, ono je humana strana svake naseobine. U moru betona i čelika može da se odgaji poneko drvo, što dokazuje i novi predlog za rekonstrukciju Bajlonijeve pijace.

A kako je počelo? Za podizanje zelenila u Beogradu i njegovoj okolini velike zasluge ima Atanasije Nikolić (1803–1882), koji je bio inženjer i profesor Liceja. On je uspostavio Topčiderski park i rasadnik, kao i Košutnjak. Terazije je ukrasio stablima kestena, a Knez Miloševu nizom jablana, dok je širinu Topčiderskog druma popunio topolama.

Sledeći potez načinio je Emilijan Josimović, urbanista koji je Beograd od orijentalne kasabe pretvorio u evropski grad. Rekonstrukcija varoši u šancu, koja je bila ograđena palisadama, iz 1867. godine povezala je spoljašnje naselje s unutrašnjim, i to probijanjem Knez Mihailove ka Terazijama. Josimović se, osim ovih poduhvata, zalagao i za stvaranje gradskog zelenila, koje je smatrao „vazdušnim rezervoarima”. Njegov je bio i prvi predlog da se Kalemegdan pretvori u „divotan park”, a da se Velika pijaca, koja se prostirala ispred Kapetan-Mišinog zdanja, izmesti i umesto nje formira park. Obe zamisli su i ostvarene.

Krajem 19. veka ubrzano se radi na ozelenjavanju velikih pustih gradina, a u 20. na rekonstrukciji čitavih delova grada i izmeštanju određenih delatnosti iz jednog u drugi kraj varoši. Preseljenjem groblja s Tašmajdana 1886. godine u današnju Ruzveltovu ulicu dobija se veliki park uz Crkvu Svetog Marka, prvo staru, a kasnije novu, koja je zidana od 1931. do 1936. godine.

Na mestu današnjeg parka kod Vukovog spomenika, koji nosi ime Ćirila i Metodija, bilo je trkalište, koje oko 1907. dobija oblik parka. Današnji izgled nastao je 1928. godine, po nacrtima projektanta Save Nikolića. Od 1937. ovaj prostor krasi spomenik Vuku Karadžiću, čiji je autor Đorđe Jovanović.

Sva je prilika da ćemo u ovom pravcu i nastaviti.

Svetlana Brnović Mitić,
istoričar umetnosti