Konačno u svojoj zemlji

Prošlog petka se navršilo 110 godina (po novom kalendaru), kada su iz Beča u Beograd preneseni posmrtni ostaci Vuka Stefanovića Karadžića (1787-1864-1897-2007). Časopis "Delo" je te, 1897. godine, povodom prenosa Vukovih zemnih ostataka sa bečkog groblja Sveti Marko u Beograd, otvorio svesku svečano intoniranim tekstom – "Srpska zemlja prima njegove srpske kosti…"! Beograd, zajedno sa celom Srbijom, sprema se da primi zemne ostatke "velikog sina", najavilo je "Delo".

Ovom činu prethodila je odluka da se obnovi Dositejev grob i da, i Dositej i Vuk, budu sahranjeni desno i levo od zapadnog ulaza u Sabornu crkvu. Staranje o izradi ploča i sarkofaga povereno je nikom drugom do Mihailu Valtroviću. Dvojica velikana sahranjena su u sarkofazima od ripanjskog kamena, obojica po drugi put; Dositej polovinom septembra a Vuk, posle višednevnih svečanosti, 30. septembra. Velikog Vuka, ovenčanog brojnim evropskim priznanjima i člana tri ugledne evropske akademije, dočekala je i Srpska kraljevska akademija koja ga članstvom nije uvažila.

Istoričari književnosti su već rekli svoje: ono što je Dositej započeo u srpskoj književnosti 18. veka, stvorivši srpsku svetovnu (građansku) prosvetu i kulturu, nastavio je Vuk u 19. veku kao tvorac nove srpske nacionalne književnosti, pisane narodnim jezikom i za narod, dajući tako Dositejevim težnjama punu nacionalnu sadržinu i izraz.

Vuk nije ni pomišljao na književni poziv ali je susret u Beču sa slovenačkim slavistom Jernejem Kopitarom bio presudan za njegovo opredeljenje; istrajnim radom postao je reformator književnog jezika, kodifikator usmene književnosti, istoričar i etnolog.

Niko više no Vuk nije uviđao da se naša književnost razvijala na nacionalnim osnovama, a u evropskim tokovima. Samo je "narodna kultura obuhvatala ceo narod, od običnog vojnika do ustaničkih vojvoda i samog vrhovnog vožda", govorio je Vuk.

Jezičku reformu Vuk je krunisao izvanrednim prevodom "Novog zavjeta". U filologiji je obavio četiri temeljna posla: napisao prvu gramatiku, sastavio prvi rečnik ("Srpski rječnik"), stvorio modernu srpsku azbuku zasnovanu na fonološkom principu i moderan srpski književni jezik utemeljen na narodnim govorima. Vuk je kodifikator usmene književnosti i, kao poznavalac narodne kulture, jedan od prvih imena evropske folkloristike. Šest knjiga "Srpskih narodnih pjesama" i knjige narodnih pripovedaka i poslovica imale su evropski odjek; prevođene su na mnoge jezike i o njima su pisali najveći evropski pisci. I jedan Gete!

Kao folklorist Vuk je celog radnog veka prikupljao građu, trudeći se da opiše običaje, sujeverje, mitologiju i domaći život srpskog naroda u nedovršenom delu "Život i običaji naroda srpskog". Bio je i istoričar neposrednih događaja i ličnosti Prvog i Drugog srpskog ustanka, nastavljajući tamo gde je J. Rajić stao svojom "Istorijom..." Pisac je knjige o Crnoj Gori i saradnik Leopolda Rankea u ispisivanju "Srpske revolucije".

Vuka je u Sabornoj crkvi još jednom sudbina "sastavila" i sa Milošem Obrenovićem. I opet sa mnogo simbolike: Miloš u crkvi a Vuk ispred nje! Dva stuba nove srpske državnosti, negdašnji čobani, potom ustanici (jedan vojvoda, drugi pisar), obojica lukavi i pronicljivi, različiti i trajno u ambivalentnim odnosima, sreli su se na političkom i književnom preporodu srpskog naroda još 20-ih godina tog veka. Istoričari Miloša smatraju jednim od najvećih srpskih državnika, a Vuka jednim od pionira novih shvatanja o uređenju Srbije i njenom napretku, ne samo na polju pismenosti i književnosti – već uopšte!

Vukova sahrana završena je otkrivanjem spomen-ploča velikanima. Posle pedesetogodišnjeg izbivanja iz zemlje i isto toliko godina neumorne aktivnosti, obavivši poslove "za čitave akademije nauka", Vuk je konačno našao mir u svojoj zemlji.