Četnici i operacija „Halijard”

U „Politici” je 26. avgusta objavljen tekst Nenada Kecmanovića, u kojem piše i da su u četničkoj operaciji „Halijard” saveznički padobranci spasavani od nacista.

Kako su se savezničke misije koje su bile kod Draže Mihailovića i četničkih jedinica krajem maja 1944. godine povukle u oslobođeni deo južne Italije, oni su ostali bez radio-veze sa saveznicima. A iz oštećenih savezničkih aviona su iskakali avijatičari i padobranima se spuštali na teritoriju koju su kontrolisali četnici.

Oni su izabrali odbor za njihovu evakuaciju na čelu s majorom Bruksom, koji je Zvonku Vučkoviću, komandantu Prvog ravnogorskog korpusa, rekao da bi njihovi radisti uspostavili radio-vezu s njihovom komandom u Italiji ako bi im četnici iz palih američkih aviona doneli neoštećene radio-uređaje.

Tako je i bilo i 2. avgusta 1944. u Pranjane se padobranom spustio poručnik Džordž Musulin s još nekoliko oficira. Uz pomoć četnika prikupljeni su avijatičari, a 10. avgusta doleteli su američki avioni i evakuisali savezničke avijatičare.

Po navedenom i po nazivu, to je bila američka, a ne četnička operacija. Nije bilo opasnosti od nacista.

Pošto se poručnik Musulin nije video s Dražom Mihailovićem, on mu je uputio člana odbora za uređenje Jugoslavije dr Slavka Stojkovića, koji je 22. avgusta poslao opširan izveštaj Draži u kojem je napisao i sledeće: „Prema Vašim uputstvima posetio sam g. Musulina i predao sam mu Vaše pismo... G. Musulin smatra da bi radi poboljšanja naše situacije u inostranstvu trebalo preduzimati povremeno akcije protiv Nemaca. Ako ne bi bilo moguće da se vrše direktni napadi na Nemce dobro bi bilo da se čine izvesna dela sabotaže, naročito u pogledu saobraćaja.” (Zbornik o NOR-u u Jugoslaviji, t. 14, knj. 4, str. 146

Autor dalje piše da istorija 20. veka govori o Mihailoviću kao „prvom gerilcu u okupiranoj Evropi. Prvom, zato što su Titovi partizani, zbog pakta Molotov–Ribentrop, kasnili u NOB-u. Pukovnik Draža Mihailović je imao legitimitet komandanta kraljevske vojske u otačbini...”

U svom radu „Istorija Ravnogorskog pokreta”, u prvoj knjizi, na strani 99, Kosta Nikolić piše: „Kada su krenule prve partizanske akcije, Mihailovićev pokret je još bio u fazi organizovanja, sa planovima o podizanju opšteg narodnog ustanka u datom momentu – kad se izvede organizacija pokreta otpora, stvore posebne vojne formacije, Nemačka oslabi na frontovima i stigne značajnija saveznička pomoć ili eventualno bude izvedena invazija Balkana.” Ne pominje Mihailovića kao prvog gerilca.

Autor piše o saradnji četnika i partizana u borbi protiv okupatora i da je Tito bio taj koji je istupio iz saveza s Dražom, pa nastavlja: „Prelomila je Čerčilova pragmatična odluka da krajem rata pomoć preusmeri partizanima kao brojnijim i ofanzivnijim u borbi protiv okupatora.” Ali i ovo je autorova konstrukcija, jer su na Teheranskoj konferenciji decembra 1943. Čerčil, Staljin i Ruzvelt odlučili da se pomoć pruža samo partizanima zato što se bore protiv Nemaca.

Dakle, autor je pisao da je bilo ono što se nije dogodilo.

Dragoslav Dimitrijević,
Beograd