Veliki američki greh

Epska, tri i po sata duga filmska adaptacija knjige Dejvida Grena „Ubistva pod cvetnim mesecom”, koju je rediteljski mag Martin Skorseze snimio u produkcijskom okrilju „Epla”, bioskopskom gledaocu donosi mnogo više od pukog uživanja u žanru vestern krimi drame sa holivudskim legendama Robertom de Nirom i Leonardom Dikaprijem u glavnim ulogama. Ovo je i edukativno veoma koristan film, istorijska lekcija o (još jednom velikom) američkom grehu – o serijskim ubistvima i pljačkom pripadnika domorodačkog, indijanskog plemena Osejdž tokom 20. godina prošlog veka u Oklahomi i o prvoj velikoj istrazi tek osnovanog FBI sa tada mladim i još uvek zelenim Dž. E. Huverom na čelu.

Zanimljiva je i činjenica da je ovo i prvi vestern u bogatoj i više od pola veka dugoj karijeri Martina Skorsezea (81), čiji opus čine poznate kriminalističko-gangsterske drame sa mačo muškarcima i nasiljem, jer mu je takvo okruženje oduvek bilo poznato, (rođen je i odrastao u njujorškom Kvinsu). Rediteljskim iskorakom na zapad Skorseze sada uspešno spaja dva žanra, pridodajući im i doze onog trećeg – melodrame, u fascinantnu epsku celinu u stilu klasika američke kinematografije. Ovo je i njegov dubok i pošten pogled unazad, u često tužnu, na patnji zasnovanu, ekspanzionističku istoriju stvaranja Amerike u kojoj su zabeležena i serijska ubistva Osejdža (više od 60). Događaj koji je bio poznat pod nazivom „Vladavina terora” belih doseljenika koji su „temeljno radili” na prisvajanju nafte otkrivene u rezervatu i na otimanju bogatstva koje je ovo pleme zahvaljujući nafti i steklo.

I Grenova dokumentaristička knjiga i Skorsezeov film postepeno prate događaje na teritoriji plemena koji je 1920. godine postao najbogatiji narod na svetu. Vidimo Osejdže kako voze skupe automobile, nose skupoceni nakit, šalju decu na školovanje u Evropu i paralelno vidimo bele pridošlice, razvratnike, pijance, kockare i beskrupulozne kriminalce kako se doseljavaju i masovno, iz poriva čiste pohlepe, žene Indijankama. Namera je jasna, treba oteti od svog naivnog „ćebeta” (posprdni naziv za žene Osejdža koje su se ogrtale tradicionalnim prekrivačem) sve što se može: i naftno polje, i kuću i nakit i kola. Sve pod plaštom „velike zaljubljenosti” i čudom probuđene „večne” ljubavi koja se završava nerasvetljenim ubistvima na različite načine.

 Kako je sve to izgledalo u praksi vidi se u filmu kroz pojavu i razvoj lika Ernesta Berkharta – povratnika iz Prvog svetskog rata, u kojem je učestvovao kao kuvar, ne mnogo pametnog ali zgodnog momka ( u tumačenju Leonarda Dikaprija), koji se na perfidno plasirani nagovor svog ujaka Vilijama Bilija Kejna – samoproklamovanog „kralja” cele oblasti, navodnog najvećeg prijatelja Osejdža (u tumačenju Roberta de Nira), približava i ženi domorotkinjom Moli (Lili Gladstoun). Skorsezeov fokus je na Ernestu koji, uprkos ipak probuđenoj ljubavi prema Moli (i velikom poverenju koje i Moli ima u njega), postepeno počinje da gubi sve moralne vrednosti i predaje se zločinima i izdaji. Čak i izdaji žene s kojom ima troje dece. Fokus se u pravoj meri pomera i na Moli (i na njenu porodicu i samo pleme) i na ključni zloslutno demonski lik „Kralja” Kejna, inicijatora i organizatora serije ubistava zarad uvećanja svoje kontrole i moći u bogatom indijanskom rezervatu. Sa pojavljivanjem i nestajanjem lica, u ulozi posrednika i izvršilaca nedela, sa porastom ubistava plemenskih ljudi, sa premlaćivanjem privatnih detektiva i pretnjama da se odustane od istrage, sa dolaskom specijalnih federalnih istražitelja koje je imenovao predsednik SAD , Skorseze u osnovi tvori i sledi realističan narativ pridodajući osnovnim elementima i one nestvarne i onostrane. Elemente iz snova, simbole poput sove koja se javlja žrtvama pre same smrti, duhova mrtvih i slično, a sve to crpi iz predanja i poema naroda Osejdž, dajući tako i povremeno nadrealnu i lirsku atmosferu kroz čitav film.

  Na tasovima Skorsezeove filmske vage su: s jedne strane antijunaci i njihov prodor u pakao, a sa druge Molinin žestoko borbeni stav da odbrani svoje pleme. Dobro odmereni balans takve vage drži gledaočevu pažnju na ovaj tematski šokantan film od početka do kraja. Troje glavnih protagonista (Dikaprio, de Niro i Gladstounova), snažno i sa velikom strašću kreiraju tri zahtevna lika, koji zajedno sa Skorsezeovom režijom nude kompleksan, nezaboravan elegični spektakl o jednom od mnogih tragedija na kojima se zasniva razvoj i uspostavljanje moderne, moćne Amerike.

Zahvaljujući i dobro napisanom scenariju-adaptaciji knjige, lepom, dobro kontrolisanom tempu, odličnoj fotografiji, scenografiji, kostimima i očigledno bogatoj produkciji, „Ubistva pod cvetnim mesecom” postaju i dodatno privlačan film za netremično gledanje u bioskopima, kao monumentalno dostignuće savremene američke kinematografije. I kao možda i poslednji Skorsezeov film...