Afrika i Jugoslavija – kulturna prožimanja

U Muzeju afričke umetnosti u Beogradu, specijalizovanoj ustanovi koja gotovo pola veka čuva, istražuje i unapređuje umetničku i naučnu gradnju o različitim vidovima prepleta afričke sudbine s našom, predstavljena je knjiga dr Nemanje Radonjića „Slika Afrike u Jugoslaviji”, nedavno objavljena u izdanju Instituta za noviju istoriju Srbije. O dometima ove obimne studije od skoro šest stotina stranica i sa više od dve hiljade fusnota, govorile su istoričarka dr Radina Vučetić i dr Olga Manojlović Pintar, zatim kustoskinje Muzeja Ana Knežević i Emilija Epštajn, i sam autor, inače profesor savremene istorije na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Polazeći od činjenice da Afrika u mentalnoj mapi i simboličkoj geografiji naših ljudi od davnih vremena funkcioniše kao jedna od „dalekih ali nama prijateljskih zemalja”, autor je svoju istraživačku pažnju posebno posvetio periodu od svršetka Drugog svetskog rata do 1991, u kome su afričke zemlje bile važan segment jugoslovenskog političkog, javnog i naučnog diskursa. Tada je, u okviru politike nesvrstavanja, došlo do snažnog uspona naše ekonomske, naučne i kulturne saradnje s nizom afričkih zemalja. Kako autor primećuje, Afrika je u tom periodu u svesti naših ljudi opstajala – osim kao živopisan skup  geografskih i političkih identiteta – i kao metafora.

Uprkos brojnim popularnim teorijama i raširenim stereotipima o geografiji kao sudbini i narodima kao njenim zatočenicima, Jugoslavija je tada „prevazišla” svoj geografski položaj i povezala se s afričkim zemljama vezama bez presedana u svojoj istoriji, zaključuje autor. I kulturna prožimanja bila su dostigla zavidan nivo, o čemu svedoči gotovo tri hiljade originalnih eksponata u Muzeju afričke umetnosti na Senjaku, jedinstvenom u ovom delu Evrope. Za razliku od eksponata afričkog porekla u nekim zapadnoevropskim zemljama, ovi u našem Muzeju nisu silom oduzeti, već i o poklonjeni ili kupljeni – najpre od osnivača, Vede Zagorac i Zdravka Peščara, a potom od niza ljudi našeg porekla koji su boravili u Africi, kao i od pojedinih afričkih diplomata, naučnika i umetnika.

„Naši najvažniji kontakti s Afrikom bili su podvučeni diskursom solidarnosti”, piše Radonjić u završnom poglavlju knjige, naglašavajući potrebu da i naša sadašnja i budući saradnja na raznim područjima – od političkog i privrednog do kulturnog i sportskog – treba da teku daleko od stereotipa o Africi i izvan u svetu i dalje prisutnog hegemonističkog diskursa.

Kao kuriozitet svoje vrste autor u knjizi navodi podatak da je Jugoslavija u Africi trajala duže nego na svom istorijskom  i geopolitičkom prostoru. I danas u Africi postoji niz živih tragova te veze, koju uspešno nastavljaju mnoga srpska preduzeća, ali i kulturne, naučne i obrazovne ustanove. Knjiga dr Radonjića predstavljaće dobar putokaz za bolje razumevanje afričkih specifičnosti i unapređenja saradnje s afričkim zemljama i narodima. Tim pre što najveće i najuticajnije države afričkog kontinenta iskreno podržavaju načela međunarodnog prava, uključujući i relevantna dokumenta o teritorijalnoj celovitosti naše zemlje.

Ovo multidisciplinarno delo, dakle, ne svedoči samo o slici Afrike u Jugoslaviji i Srbiji, već i o slici naše zemlje u Africi u složenim geopolitičkim uslovima.