Planetarni signalizam

Plodni književni kritičar i prevodilac sa slovenčkog i francuskog Dušan Stojković  objavio je obimnu antologiju signalističke poezije pod naslovom „Planetarni signalizam”. Izdavač je Presing – Društvo za afirmaciju kulture iz Mladenovca, grada u kome autor živi.

Knjizi od više od šest stotina stranica prethodi temeljita studija o mestu ovog neoavangardnog pokreta na savremenoj domaćoj i međunarodnoj areni radikalnih umetničkih ideja. Stojković posebno detaljno analizira manifeste i programe Miroljuba Todorovića, osnivača signalizma, a potom prati razvojnu liniju koja je signalističke produkciju sa srpske scene izdigla među najprestižnije svetske književne i likovne novotarije. Već nekoliko decenija Todorović spada u najprevođenije i u svetu najprisutniji moderne stvaraoce – u susedstvu Pavića, Kiša i Zorana Živkovića.

O delatnom prisustvu Miroljuba Todorovića u međunarodnim okvirima svedoči više od tri hiljade bibliografskih jedinica objavljenih na raznim svetskim jezicima. Među njima su i tri opsežne doktorske disertacije o različitim aspektima signalističke produkcije; jednu je u Poljskoj odbranio tamošnji istraživač neoavangarde Julijan Kornhauzer, a druge dve su iz pera srpskih naučnika Živana Živkovića i Milivoja Pavlovića.

Antologičar Stojković – oslanjajući se na stavove i „Manifesta signalizma” iz 1968. godine, čiji je podnaslov „Teze za opšti napad na tekuću poeziju” – određuje signalizam kao neoavangardni multimedijalni i interdisciplinarni umetnički pokret koji je nastao s težnjom da zahvati i revolucioniše sve grane umetnosti, od poezije preko pozorišta, likovnih umetnosti i muzike do filma, unoseći u njih egzaktan način mišljenja i otvarajući prostor radikalnim eksperimentima. U nastavku se dodaje kako je signalizam utemeljen na predstavljanju pojmova, slika, emocija, stanja i misli pomoću znaka (signum) shvaćenog kao kristalizacija doživljaja, istine ili vizije.

Dušan Stojković u ovoj knjizi tumači signalizam u međunarodnom kontekstu, navodeći brojne svetske umetnike i teoretičare koji su signalizmu i našoj kulturi priznali samorodnost, tematsku širinu, itermedijalnost, sveobuhvatnost i hrabrost suprotstavljanja lažnim ili stvarnim kanonima. Navode se i stavovi naših uglednih pesnika koji su na pojavu signalizma gledali kao na osveženje i praznični trenutak u našoj kulturi (Dušan Matić, Oskar Davičo i Ivan V. Lalić, pre svih). Matić je o signalizmu veoma poneseno govorio na jednom simpozijumu u SANU, a Davičo i Ljubiša Jocić su neko vreme i formalno pripadali pokretu, objavivši nekoliko dela u tzv. signalističkom ključu. Signalističkom pokretu je pre odlaska na Zapad pripadala i Marina Abramović, o čemu u ovoj knjizi svedoči nekoliko njenih radova iz sedamdesetih godina prošlog veka.

Najveći deo antologije ipak je ispunjen radovima današnjih pripadnika ovog preveratničkog umetničkog pokreta, uključujući i one, pogotovo mlade, koji se  u ostvarivanju svojih umetničkih zamisli služe kompjuterima i drugim najsavremenijim digitalnim alatkama.