Uspeh Leskovca putokaz kako da smanjimo razlike

Činjenica da se pet gradova i mesto Šimanovci našlo među 330 gradova budućnosti na prestižnoj listi „Fajnenšel tajmsa”, koja ocenjuje investicionu regionalnu atraktivnost u svetu, predstavlja značajno priznanje našoj zemlji, i to iz dva ugla – na makronivou, kao afirmacija primenjenog modela rasta koji se bazira na privlačenju stranih investicija i stvaranju što atraktivnijeg investicionog ambijenta, i drugo, iz ugla regionalne politike i podsticajnih mera resora za koji sam nadležan. To u intervjuu za „Politiku” ističe ministar za ravnomerni regionalni razvoj Edin Đerlek povodom vesti da su Beograd, Leskovac, Kragujevac, Šimanovci, Zrenjanin i Subotica uvršteni u listu „Evropski gradovi i regioni budućnosti” uglednog britanskog lista i na pitanje – kolika je danas razlika u razvijenosti pojedinih opština i regiona u Srbiji.

– Svrstavanje navedenih investicionih destinacija, posebno rangiranje Leskovca na prvo mesto u kategoriji mikrogradova predstavlja izuzetan podsticaj regionalnom rastu i putokaz ka smanjenju regionalnih disproporcija. U svetlu vašeg pitanja, prva stvar koju bih hteo da istaknem jeste činjenica da je u poslednjoj deceniji zaustavljen trend rasta regionalnih dispariteta u republici, odnosno da je započet trend smanjenja regionalnih neravnomernosti. Tako, na nivou makroregiona (NSTJ-2), usled intenzivnijeg demografskog pražnjenja stanovništva s nerazvijenih područja, regionalni dispariteti, posmatrani kroz BDP/st. između najrazvijenijeg Beogradskog i regiona Južne i istočne Srbije blago se smanjuju (sa 2,72 : 1 u 2012. na 2,20 : 1 u 2022) – kaže Edin Đerlek.

Naglašava da komparativna analiza regionalne kupovne moći, u odnosu na prosek EU, pokazuje trend konvergencije svih regiona: Beogradskog (sa 66 odsto proseka EU u 2015. na 70 odsto u 2022), Vojvodine (sa 39 na 44 odsto), Šumadije i zapadne Srbije (sa 28 na 30 procenata) i Južne i istočne Srbije (sa 24 odsto i 31 odsto).

– Ako merni instrument spustimo na niži regionalni nivo (NSTJ-3), odnosno na nivo regionalnih oblasti (okruga), dispariteti mereni preko bruto dodate vrednosti po stanovniku (BDV/st.) smanjeni su sa 4 : 1 u 2015. na 3,65 : 1 u 2021. (odnos Beogradske i Pčinjske oblasti). I na kraju, ako posmatramo regionalne disproporcije na nivou opština i gradova, na osnovu kompozitnog pokazatelja stepena razvijenosti koji se sastoji od 10 indikatora razlike su u 2022. iznosile 4,2 : 1 (grad Beograd naspram opštine Crna Trava). I da još jednom naglasim, trendu smanjenja regionalnih dispariteta najviše su doprineli efekti modela rasta koji se bazirao na privlačenju SDI i izgradnji kapitalnih infrastrukturnih kapaciteta – ističe Đerlek.

Ministarstvo na čijem ste čelu upravo je objavilo javni poziv za podsticanje ravnomernog regionalnog rasta u 2024, za koji ste pripremili 315 miliona dinara. Kome su namenjena ta sredstva i na koji način će biti uložena?

Ministarstvo već drugu godinu zaredom usmerava podsticajna sredstva u skladu s prioritetima regionalnog i lokalnog rasta. Pokušavamo da afirmišemo nov pristup regionalnoj politici koji se bazira na pristupu „odozdo prema gore”, na mobilisanju svih resursa i potencijala jednog regiona, uz podršku centralnog nivoa odlučivanja, kroz ciljane podsticaje. Iskustva u EU su pokazala da „neutralna” regionalna politika nije dala nikakve rezultate, naprotiv, regionalni dispariteti su se povećali. Da bi regioni postali privlačni za investicije, regionalna politika mora da se fokusira na ciljane podsticaje u brojnim segmentima razvojne politike (poreska politika, subvencije za investicije, ciljano zapošljavanje i dr.). Najveće efekte postigla je ciljana regionalna infrastrukturna politika.

Šta je u tom slučaju prioritet?

Jačanje kapaciteta regionalnih institucija, u prvom redu regionalnih razvojnih agencija i kancelarija za lokalni ekonomski razvoj. U tom kontekstu, podsticajna sredstva u 2024. će biti usmerena kroz Program podsticanje regionalnog rasta, u dva pravca: prvo, kroz sufinansiranje projekata jačanja kapaciteta regionalnih razvojnih agencija i JLS za strateško planiranje razvoja, i drugo, kroz sufinansiranje različitih projekata koji su od značaja za regionalni rast i razvoj, a koji doprinose: razvoju preduzetništva, investicija, inovacija i unapređenja poslovne infrastrukture; stvaranju povoljnih uslova za brži razvoj startap preduzeća; rastu zaposlenosti, inovativnosti i konkurentnosti; poboljšanju investicione klime; projekti saobraćajne, komunalne i socijalne infrastrukture, kao i projekti digitalizacije lokalnih usluga.

U 2023. vaše ministarstvo sufinansiralo je ukupno 91 projekat. Trenutno obilazite opštine u kojima su poslovi već realizovani, šta biste od toga izdvojili?

Od konkretnih projekata, izdvojio bih opremanje industrijskih i poslovnih zona širom Srbije koje su važne za dovođenje investitora, kao i ulaganje u preduzetništvo, od čega bih posebno izdvojio žensko preduzetništvo i preduzetništvo mladih, gde smo nedavno dodelili 84 granta, bespovratna finansijska sredstva u iznosu od 250.000 dinara u Jablaničkom i Pčinjskom okrugu i ulaganje u rast proizvodnje preduzeća „Šumadija”, gde su uposlenici osobe sa invaliditetom. Velika ulaganja smo imali u putnu infrastrukturu, u važne saobraćajnice koje povezuju sela s gradovima, kako na Pešterskoj visoravni, tako i u centralnoj i južnoj Srbiji, te u izgradnju vodovodne i kanalizacione mreže u mnogobrojnim opštinama, pri čemu nismo izostavili ni socijalnu infrastrukturu kroz ulaganja u ustanove kulture, obrazovne ustanove i veoma važnu digitalizaciju opštinskih usluga koje smo sproveli uz brojne realizovane projekte iz oblasti turizma i zaštite životne sredine, što sve čini važne karike u procesu ravnomernog regionalnog razvoja.

Kabinet za ravnomerni regionalni razvoj izradio je novu metodologiju i nove jedinstvene liste razvijenosti. Zbog čega je ona važna i kada se očekuje usvajanje tog dokumenta?

Izrada novog modela za merenje stepena razvijenosti JLS, kao jednog od ključnih instrumenata regionalne razvojne politike Republike Srbije, bila je neophodna iz više sistemskih razloga: prvo, aktuelno razvrstavanje i rangiranje JLS po stepenu razvijenosti zasniva se na konceptu iz 2011, socijalno-ekonomske okolnosti su se nakon više od jedne decenije značajno promenile u većini JLS, posebno nakon 2015, kada je privreda imala ubrzan rast, koji se nejednako odrazio u brojnim JLS; drugo, model merenja stepena razvijenosti JLS ukoliko se ne bazira na realnim reprezentativnim pokazateljima zamagljuje regionalne probleme, smanjuje efikasnost regionalne politike i samo dalje produbljuje disparitete između opština; i treće, sam metodološki postupak, nakon jedne decenije, bilo je potrebno modernizovati i promeniti u brojnim segmentima. Jednom rečju, nova metodologija za utvrđivanje stepena razvijenosti JLS predstavlja bazični instrument regionalne politike, podsticanje regionalnog rasta i razvoja mora biti ciljano u skladu s problemima s kojima je konkretno područje suočeno. S obzirom na višedimenzionalan značaj ovog dokumenta i neophodnost njegove primene, njegovo usvajanje očekujem ubrzo nakon formiranja nove vlade.

Nikola Belić