Oficirska čast durmitorskog Obilića

Gložan, kod Bačkog Petrovca – Da istorija često ume da bude nepravedna prema ličnostima koje su svojim delima ostavile trag u svom vremenu, dokazuje i sudbina Božidara Žugića, inžinjerijskog poručnika Vojske Kraljevine Jugoslavije, ubijenog u proleće 1941. u selu Gložan, nadomak Bačkog Petrovca. Do danas je ostao malo poznat jedinstven primer njegovog samožrtvovanja i rodoljublja, čime je taj mladi oficir, rođen 1915. godine u selu Žugića Bara, podno Durmitora, životom potvrdio svoju oficirsku čast.

– Kada je komandant dela 10. pešadijskog puka VKJ, pukovnik Božidar Ristić, 13. aprila 1941. istakao belu zastavu u znak predaje mađarskim okupacionim jedinicama, hrabri Durmitorac to nije mogao da otrpi, prišao je svom pretpostavljenom starešini i odlučno rekao: „Gospodine komandante, šta to radite? Tako se otadžbina ne brani! Jugoslovenski oficir gine, a ne predaje se!“ Prišao je svom komandantu Ristiću i mađarskom oficiru koji je došao da prihvati predaju jedinice i – obojicu usmrtio hicima iz revolvera... Vojnici iz pratnje mađarskog oficira su poručnika Žugića pokosili rafalima, a potom tenkovima pregazili njegovo mrtvo telo. Za odmazdu, streljano je još 16 naših vojnika – ispričao je za „Politiku“ publicista Đorđije Ostojić iz Pljevalja, autor petnaestak knjiga o durmitorskom kraju, kao i mnoštva tekstova o prošlosti, zbivanjima i ljudima iz tog dela Crne Gore.

Naš sagovornik još navodi da je u jednim budimpeštanskim dnevnim novinama, u članku o ovom događaju, citirana izjava komandanta nemačke Druge armije, feldmaršala Maksimilijana, koji je o slučaju u selu Gložan rekao: „Samožrtvovanje i kažnjavanje smrću svog komandanta zbog predaje najveći je moralni čin i patriotsko osećanje pripadnika armije, što je svojstveno srpskom ratniku, i može da služi na čast vojsci koja takve pojedince ima“. Međutim, ističe Ostojić, u posleratnoj Jugoslaviji Žugićev čin je prećutan, jer se smatralo da nije vredno popularisati gest odanosti kralju i otadžbini. Inače, tri Žugićeva brata poginula su u ratu boreći se u redovima partizanskih jedinica.

(/slika2)Prema rečima meštana sela Gložan Jana Hlbke i Samuela Salaija, koji se živo sećaju obilićevskog stradalništva mladog poručnika VKJ, vojnici streljani u znak odmazde sutradan su sahranjeni na pravoslavnom groblju, ali fašistička vlast nije dopustila da tu počiva i Božidar Žugić, već je naredila da bude pokopan na đubrištu obližnjeg salaša. Tek 1959. godine, na inicijativu mesne organizacije SUBNOR-a, u ovom selu, gde pretežno žive Slovaci, na starom pravoslavnom groblju uređena je zajednička humka i podignuto spomen-obeležje poručniku Žugiću i njegovim vojnicima, koje se i danas brižno održava.

Od pre nekoliko godina, zalaganjem Srpskog pokreta obnove, na tom mestu nalazi se još jedno mramorno spomen-obeležje sa krstom na vrhu, jer je – vele Hlbka i Salai – inicijatorima za njegovo podizanje „smetala zvezda petokraka“ uklesana na starom spomeniku.

Začuđujuće je, međutim, kaže za naš list Đorđije Ostojić, kako se u kraju gde je rođen i odrastao Božidar Žugić, praunuk vojvode Mića Žugića, niko nije setio da nekakvim spomen-obeležjem sačuva uspomenu na njegov junački podvig. Učinila je to jedino njegova majka Marija, podigavši spomen-bistu svog sina, pokraj monumentalnog mosta na Tari, nizvodno s leve strane, ali nije dočekala i njeno otkrivanje 1966. godine. I sobu gde je detinjstvo provodio i kasnije boravio Božidar sa braćom pretvorila je u porodični muzej sa predmetima koji su mu pripadali – uniformom, sabljom, udžbenicima, fotografijama. Nakon njene smrti, zgradu (koja je nedugo zatim srušena) preuzela je opština. Predmeti su preneti u Zavičajni muzej u Pljevljima.

Petko Koprivica