Konj dobri i oružje čine junaka

Srpska vlastela sledila je zapadne uzore na polju materijalne kulture, kupujući tkanine iz Italije, skupoceni nakit i fino izražene predmete za svakodnevnu upotrebu

Obimna studija „Konj dobri i oružje, vlastela države srpskih despota (1402–1459)“  dr Miloša Ivanovića, u izdanju Službenog glasnika, predstavljena je u beogradskoj knjižari „Geca Kon“, a pored autora o knjizi su govorili i urednik Borislav Čeliković i recenzent dr Srđan Rudić, naučni savetnik u Istorijskom institutu. Ova monografija, kao prošireni i za štampu priređeni autorov doktorat, predstavlja svojevrsnu istoriju srpske srednjovekovne države (od 1402. godine  do 1459), mada istraživanje počinje od bitke na Marici 1371. godine, preko uspostavljanja srpske despotovine 1402. godine, pa do njene propasti, padom Smedereva 1459. godine, s pogledom iz unutrašnje perspektive.

Na vrhu društvene lestvice svih srednjovekovnih država nalazio se sloj čije su osnovne dužnosti bile ratovanje i obavljanje upravnih funkcija. Zauzvrat je raspolagao pravima i bogatstvom, čime se izdizao iznad ostalih kategorija stanovništva. Za njega se u srpskoj srednjovekovnoj državi ustalio naziv – vlastela. Centralna obaveza vlastele bilo je vršenje vojne službe. Sintagma za naslov monografije „konj dobri i oružje” potiče iz 48. člana Dušanovog zakonika. Bojni konj i oružje bili su simbol dostojanstva i ugleda i vojne funkcije koju je ratnik imao. U istom članu Zakonika navodi se da su nakon smrti vlastelina konj i oružje imali pripasti vladaru, što je predstavljalo znak vazalne potčinjenosti.

Srđan Rudić istakao je da su se proučavanjem srpske vlastele bavili mnogi naši ugledni istoričari, poput Stojana Novakovića, koji su se fokusirali na određene teme ili biografije pojedinih ličnosti i porodica, ali da je ovo delo dr Miloša Ivanovića velika sinteza proučavanja vlastele i društva u 15. veku. Ono na šta je dr Rudić posebno ukazao jeste i pionirski pokušaj autora da definiše psihološki portret srpske vlastele u doba despotovine, koja je bila obuzeta pesimističkim mislima o budućnosti, podizala je zadužbine, a istovremeno se duhovno okretala pravoslavnoj tradiciji, težeći tome da život okonča monaški, na Svetoj gori. Međutim, ova studija pokazuje i to da su pojedini vlastelini izabrali drugačiji put, okrećući se Ugarskoj, dok su zajedno sa pripadnicima porodice Branković, bili nosioci srpske državnosti u vremenu nakon propasti despotovine, „stojeći nasuprot onima koji su se prilagodili osmanskoj vlasti i dobili status spahija”. Mnogi su u Ugarsku prebegli sa osmanske teritorije. S propadanjem srednjovekovne Ugarske nestajala je i srpska elita.

Miloš Ivanović objasnio je da je jednu od osobenosti ovog razdoblja predstavljala  vezanost vlastele uz vladara, koji je imao prestonice najpre u Beogradu, a potom u Smederevu, što je doprinelo jačanju moći Vladarevog saveta, dok je institucija Državnog sabora gubila značaj. I stranci su bili uključeni u red vlastele srpskih despota, posebno Dubrovčani i Grci, u vreme vladavine despota Đurđa Brankovića. Takođe, po rečima dr Ivanovića, srpska vlastela sledila je zapadne uzore na polju materijalne kulture, kupujući tkanine iz Italije, skupoceni nakit i fino izrađene predmete za svakodnevnu upotrebu. Za plemstvo zapadne Evrope vezivao je naše vlasteline i prodor viteške kulture. Diskontiunintet sa srednjovekovnim periodom i postojanjem elitnog sloja društva ozvaničen je onda kada je prvih decenija 19. veka formirana srpska država i kada je knez Miloš odbio predloge da uspostavi plemićki sloj čiji bi predstavnici onda dobili spahiluke. Tako Vuk Karadžić nije postao „tršićki spahija”. To je onemogućeno Sretenjskim ustavom iz 1835. godine, a potvrđeno 1838.  četvrtim hatišerifom, što je imalo posledice za dalji društveni i ekonomski razvoj.

Miloš Ivanović viši je naučni saradnik u Istorijskom institutu u Beogradu. Njegova bibliografija broji više od 50 naučnih radova u zemlji i inostranstvu. Monografiju „Dobri ljudi u srpskoj srednjevekovnoj državi“ objavio je 2017. godine u okviru edicije „Studije”, u izdanju Istorijskog instituta. Jedan je od autora monografije „Istorija Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske: povodom 800 godina utemeljenja”. Sarađuje sa Maticom srpskom povodom izrade 6. i 7. toma Srpskog biografskog rečnika. Član je Centra za napredne srednjevekovne studije i Srpskog komiteta za vizantologiju.