Raskošna riznica bogoslovije

Novi Sad – Srpska pravoslavna bogoslovija „Sveti Arsenije” u Sremskim Karlovcima, koju je od osnivanja pre 230 godina pohađalo više hiljada đaka, među kojima su na desetine njih dostigli najviše položaje u SPC, poput patrijarha Georgija Brankovića, obeležava ovu godišnjicu zanimljivom izložbom u saradnji sa Muzejom Novog Sada, koji je za ovu priliku ekskluzivno izložio pojedine predmete.

Postavkom „Karlovačka bogoslovija – 230 godina od osnivanja” predstavljena je prošlost škole, njeni upravitelji, profesori i pojedini đaci i ukazano je na značaj klirikalnog učilišta koje je 1794. osnovao karlovački mitropolit Stefan Stratimirović. Pored predmeta koje od ranije poseduju Muzej Novog Sada i bogoslovija, pred posetiocima su i eksponati iz privatnog vlasništva.

Naprsni krst koji je na grudima i lancu nosio jedan od rektora bogoslovije Jovan Borota muzej je uspeo da otkupi i izloži, kaže za „Politiku” dr Gordana Petković, istoričarka, muzejska savetnica i koautorka izložbe, uz sadašnjeg rektora Jovana Milanovića. Inače, sin nekadašnjeg rektora, Branislav Borota, bio je gradonačelnik Novog Sada između dva rata, a zahvaljujući unuku, taj krst je izložen.

Rektori su bili, između ostalih, Ilarion Ruvarac i Jovan Vučković, a prvi – Petar Jovanović Vidak.

„Takođe, Muzej grada je nedavno dobio poklon od unuka profesora Borisa Selivanovskog, poreklom Rusa koji je ovde došao nakon Oktobarske revolucije. Imamo njegov naprsni krst i oznaku, insignije koje su klirici dobijali za završetak bogoslovije u Rusiji. Tu su njegove naočare i pojas, a po meni eksluzivan, dosad neviđeni predmet, jeste značka koju su nosili Beli Rusi koji su ovde živeli”, priča.

Jedan od profesora starije generacije s kraja 19. i početka 20. veka bio je Ivan Maširević, koji je i završio ovu bogosloviju, a njegovo svedočanstvo o školovanju takođe je deo izložbe, kao i njegov pojas, brojanica, ali i uspomena sa puta na Hilandar sa đacima.

„Imamo i kutijicu sa zemljom sa Svete gore, sa tog putovanja na koje su išli 1911. godine. Dve fotografije svedoče o tom putu grupe u kojoj je bio i tadašnji profesor Irinej Ćirić, kasnije episkop bački, koji je pre dve godine kanonizvan”, dodaje istoričarka.

Posetioci imaju priliku da vide i crvenu mantiju patrijarha Georgija Brankovića, koji je 17 godina bio na crkvenom prestolu, tada u Sremskim Karlovcima. Centar ovog mesta ima današnji izgled, kako napominje istoričarka, zahvaljujući njegovoj inicijativi, pa i novcu.

„U to vreme su podignuti novi Patrijaršijski dvor, zgrada Bogoslovije, Bogoslovski seminar Stefaneum. Divan je primer kako je on od učenika Karlovačke bogoslovije stigao do najvišeg položaja u Srpskoj pravoslavnoj crkvi”, kaže koatorka izložbe na kojoj se može videti i udžbenik klirika Brankovića, kao i njegova odlikovanja kao patrijarha i čestitka povodom 50 godina svešteničke službe.

Inače, današnja zgrada bogoslovskog obrazovanja najpre je bila zdanje Narodno-crkvenih fondova. U nju se bogoslovija uselila tek 1964. godine, nakon što je njen rad obnovljen posle prekida uoči početka Drugog svetskog rata. Ranije je bila smeštena u staroj školi, zatim u novosagrađenoj zgradi gimnazije, kao i u Bogoslovskom seminaru.

U početku je školovanje trajalo dve godine, a potom tri. Jedan od učenika između 1905. i 1909. bio je Konstantin Kostić, kasnije prota i učesnik Velike narodne skupštine u Novom Sadu. Njegov indeks, koji je izložen povodom 230 godina Karlovačke bogoslovije, spada, po rečima dr Petković, u retke dokumente i svedoči o četvorogodišnjem školovanju i značaju ustanove koja je tada bila poput fakulteta.