Boli glava od viška para

Kad Željko Ožegović, predsednik Stalne konferencije gradova i opština, razmišlja o ravnomernom regionalnom razvoju – uvek se priseti reči menadžera jedne od nerazvijenih opština u Srbiji. Kako kaže, na raspravi u "Sava centru", posvećenoj Zakonu o finansiranju lokalnih samouprava, po kome su kasnije i najugroženije opštine dobile više novca, lokalni menadžer postavio je pitanje: "I šta sada mi da radimo s tim parama".
Nije on bio jedini predstavnik lokalne samouprave koga je glava zabolela zbog viška para.
– Nisam mogao da verujem svojim ušima... Moguće je da su ljudi u unutrašnjosti navikli na određeni stepen centralizacije – kazao je Ožegović. – Bez obzira na to što se provincija možda oseća hendikepiranom kada se upoređuje sa prestonicom, ne treba zaboraviti da i na teritoriji Beograda postoje velike razlike – podsetio je on.

– Na samo 40 kilometara od Terazija ima opština u kojima nema kanalizacije i struje. U jednom delu Palilule, primera radi, nema signala za mobilni telefon – navodio je Ožegović.

Njegov kolega Đorđe Staničić, generalni sekretar Stalne konferencije gradova i opština, na terenu se nekoliko puta uverio kakve brige more "provincijalce".

– Iz jedne opštine, koja se inače ubraja u nerazvijene, niko nije dolazio na besplatne obuke koje smo organizovali u saradnji s nekim međunarodnim institucijama. Hteo sam da ustanovim šta je uzrok tome. Pitao sam nadležnog u opštini zašto nikoga ne šalje na obuku koja ništa ne košta. On mi je odgovorio da on sam radi sve: i skupštinu, i budžet, i još mnogo poslova, tako da ako bi otišao u prestonicu, opština ne bi mogla da radi – prisećao se Staničić i uz to dodao da je još jedan veliki problem u opštinama pisanje projekata za pristupne fondove Evropske unije.

Kako kaže, dobrih ideja ima, ali je velika muka uobličiti ih. Za to je, dodaje, potrebno i perfektno znanje engleskog jezika.

– Ima mnogo opština u zemlji u kojima samo profesori engleskog govore taj jezik. Oni, naravno, time ne mogu da se bave, jer moraju da predaju u školi – navodi Staničić.

On dodaje da je usvajanjem Zakon o finansiranju lokalne samouprave u junu ove godine u velikoj meri zalečena "rak-rana" mnogih srpskih opština, koje su dotad imale brojne prigovore na način finansiranja. Najznačajnije izmene predviđaju da 1,7 odsto nacionalnog dohotka odlazi na javnu potrošnju na lokalnom nivou.

– Time su, umesto za određenu sumu novca, opštinski budžeti vezani za procenat bruto društvenog proizvoda (BDP) Republike Srbije, čime će biti moguće sa dosta preciznosti predvideti visinu sredstava u narednih nekoliko godina. Ta novina istovremeno znači da će sa rastom BDP-a biti i više novca u opštinskim kasama – istakao je Staničić, a dodao je i da je novim zakonom predviđena pravičnija raspodela prihoda.

Pri tome će se nejednakosti smanjiti sa sadašnjih 1:10 na nivo od 1:5, što predstavlja direktnu podršku malim i nerazvijenim opštinama. Staničić ističe da su ovakvom podelom novca gotovo sve nerazvijene opštine dobile veće godišnje budžete.

– Manje su dobili samo Beograd, Novi Sad i Niš. Sudeći po tome, priče o beogradizaciji su neosnovane, jer se prestonica odrekla dosta novca u korist "provincije". Beogradu je takođe u interesu ravnomerni razvoj unutrašnjosti, jer se time smanjuje opterećenje na prestoničku kasu. I što se tiče radnih mesta, problema stanovanja, ali i saobraćaja. Opštine u Srbiji ne samo da imaju problem sa stranim investitorima, koji ne pokazuju interes da ulažu u njih, već im je podjednako teško da svoje žitelje odvrate od iseljavanja. Primera radi, u jednoj opštini je već dve i po godine otvoren konkurs za pravnika. Istovremeno, petnaestak studenata na Beogradskom univerzitetu studira prava. Ali, niko od njih nema nameru da se vrati u rodno mesto – kazao je Staničić.

Još jedna od novina uvedena novim zakonom je i utvrđivanje poreza na imovinu kao izvornog prihoda lokalne samouprave, što će naročito velikim gradovima omogućiti da znatno povećaju prihode i višestruko nadoknade gubitak u transferima. Time se otvara mogućnost opštinama da po sopstvenom nahođenju smanje stopu poreza na imovinu, čime se podstiče privlačenje potencijalnih investitora.

Sledeći zadatak na kome će zajedno sa predstavnicima opština i Ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja raditi zaposleni u Stalnoj konferenciji jeste usvajanje Zakona o imovini lokalne samouprave.

– Opštine ne mogu da raspolažu imovinom koja je na njihovoj teritoriji, već moraju da traže saglasnost od Republičke direkcije za imovinu i da tamo pošalju zahtev. U proseku se na odgovor čeka tri godine i deset meseci. Zamislite stranog investitora koji je spreman da toliko čeka na početak biznisa!? – kazao je Staničić.