Konstruisanje sintetičkih nacija

Zbornik sačinjen od dvanaest tekstova „Konstruisanje sintetičkih nacija”, objavljen u „Kateni mundi”, a koji je priredio dr Miša Đurković, direktor Instituta za evropske studije, predstavljen je na 67. Međunarodnom beogradskom sajmu knjiga. O ovom zborniku-knjizi govorili su izdavač Branimir Nešić, dr Dušan Ilić, autor jednog od tekstova, i dr Georgi Engelhart, istoričar, savetnik u beogradskom Ruskom domu, koji je preveo četiri teksta sa ruskog jezika. Za Branimira Nešića ovo je jedna od najvažnijih knjiga objavljena u „Kateni mundi”, a rezultat je velike naučne konferencije upriličene na Institutu za evropske studije u saradnji sa kolegama iz Rusije, o konstruisanju sintetičkih nacija na postjugoslovenskom i postsovjetskom prostoru.

Miša Đurković je istakao da je termin „sintetička nacija” preuzet od akademika i profesora Milorada Ekmečića, koji je do sada jedini dao teorijsku analizu ovih fenomena u tekstu iz 2000. godine. Posle uvodnog eseja priređivača, sledi i tekst Saše Rakovića o tome kako se u ovom procesu konstruisanja sintetičkih nacija koristi religija.

– Reč je o najvažnijim procesima sa kojima smo suočeni u poslednjih 150 godina, a posebno u 20. veku, kada se iza određene psihopatologije ratnih zločina nad Srbima nalazio ozbiljan identitetski inženjering. Imao sam nameru da analiziram koje su filozofske i teorijske osnove ovih konstrukcija, a to je ideja bezgraničnog konstruktivizma, ideja koja je danas došla do krajnosti promene ljudskog u životinjski identitet. Ludilo sintetizacije transponuje se i na to da nacije ne postoje, da čovek od danas do sutra može da menja pripadnost. Vrhunac je dostignut kod američkih geostratega, gde se u roku od 15 godina konstruiše nova nacija. To je pokušano u Crnoj Gori za vreme Mila Đukanovića, a prisutna je i priča o Vojvodini u ovom kontekstu. U svom uvodnom tekstu pokušao sam da pratim te teorijske ideje upotrebe sintetičkih nacija kao dela geopolitičkog nastupanja. U ovom zborniku zastupljeno je poređenje Srba i Rusa, zbog toga što su isti istorijski delatnici – Austrougarska i Vatikan – u isto vreme nastojali da suzbiju svoje najveće protivnike. Isti proces su zatim nastavili Kominterna, Italijani u Crnoj Gori i Dalmaciji, Bugari na prostoru Makedonije, odnosno Stare Srbije, kao i Nemci tokom Drugog svetskog rata. Nemci su u Bretanji razvijali poseban identitet ljudi na tom području, a taj model zatim su preuzeli Angloamerikanci – istakao je dr Miša Đurković, dodajući da su krajnje posledice ovih procesa ratovi iz devedesetih godina 20. veka na našim prostorima, gde kulturni ratovi imaju geopolitički i verski predznak, jer identitetska pitanja jesu osnov odbrane demografije u periodima koji dolaze.

Dušan Ilić je govorio o tekstovima u srpskom delu zbornika gde je Nikola Žutić pisao o širenju hrvatstva u 19. veku, sa osvrtom na Slavoniju, Srem i Bačku. Saša Nedeljković bavio se Srbima katolicima u Dubrovniku i na primorju. Jedan od najvećih poznavalaca našeg islamskog sveta Salih Selimović obradio je temu Srba muslimana i proces njihove denacionalizacije na celokupnom srpskom prostoru. Srboljub Pejović pisao je o oblikovanju albanske nacije u periodu do kraja Prvog svetskog rata, čime se svojevremeno bavila i bugarska istoričarka Teodora Toleva. Dejan Antić i Dušan Ilić u koautorstvu su napisali tekst o uticaju spoljnih faktora na formiranje nacionalnog identiteta u Makedoniji. Budimir Aleksić analizirao je konstruisanje identiteta kao faktora izgradnje crnogorske nacije.

Georgi Engelhart objasnio je da se ruski deo zbornika odnosi na stvaranje ukrajinske nacije, u istorijskoj perspektivi austrougarskog uticaja, i u sovjetsko doba. Zastupljen je i pregled poljskih istorijskih narativa i njihovih uticaja na istoriju istočne Evrope, ali i na Balkan, kao i prikaz shvatanja sadašnjeg beloruskog identiteta.