Sa užičke kaldrme u istoriju

Užice – Koliko je značajnih Užičana o kojima se nedovoljno zna i piše? Šta su propustili i koga zanemarili pisci leksikona, istoričari, novinari... Zašto su neki stvaraoci zaslužni, a drugi zaboravljeni? Na ta i slična pitanja pokušava da odgovori upravo objavljena knjiga „Sa užičke kaldrme u svet uspešnih” autora Zorana Žeravčića, ovdašnjeg publiciste, koja je štampana uz podršku grada Užica.

Kad se, kako u uvodu napominje Žeravčić, malo zagrebe po istoriji Užica i pretraži građa na digitalnim platformama, pažljivije prelistaju stare novine i časopisi, neke davno štampane knjige i memoarska građa, uvek iskrsne poneko novo ime čija biografija privuče pažnju. Nekadašnji „Biografski leksikon Zlatiborskog okruga” pruža uvid u nekoliko stotina zaslužnih Užičana, čije uglavnom kratke biografije daju šturu ili nepotpunu sliku ličnosti o kojoj se govori, podseća autor i dodaje da postoji mnoštvo rođenih Užičana koje su visoko obrazovanje stekli u Beogradu ili Evropi, pa potom imali uspešne karijere u različitim oblastima, od politike do sporta.

– Te ličnosti, rođene uglavnom u drugoj polovini 19. veka, do sada gotovo nepoznate široj javnosti, ovde su predmet pažnje. Na spisku ih je preko 40, a u ovoj knjizi našlo se trinaestoro – objašnjava Žeravčić i najavljuje da će za četiri-pet godina među korice sabrati još petnaestak Užičana koji su ostavili trag u srpskoj istoriji.                                                                                Među značajnim ličnostima, a od zavičaja zaboravljenim, nalazi se i Svetislav Simić (Užice 1865 – Švajcarska 1911), publicista, diplomata i nacionalni radnik. Bio je profesor gimnazije u Vranju, pa sekretar Ministarstva inostranih dela, srpski poslanik na bugarskom dvoru, pisac više knjiga i brošura, urednik „Srpskog književnog glasnika”, „Samouprave” i drugih časopisa. O Simićevoj smrti pisala je „Politika” u broju od 23. februara 1911.

Opisana je i ličnost Radosava Vasovića (1868–1913), profesora, pisca udžbenika, klimatologa, jednog od prvih članova Srpskog geografskog društva. Tu je i Mihailo Marković (Užice 1869–Zagreb 1946), poznati jugoslovenski glumac iz međuratnog perioda, osnivač pozorišta, kulturni radnik, pa Dragiša Đurić (1871–1941), filozof, univerzitetski profesor, jedan od osnivača Srpske socijalidemokratske partije, ratnik u oslobodilačkim ratovima Srbije. Žeravčićeva knjiga sadrži i biografiju Alekse Savića (1878–1928), uvaženog lekara, upravnika Niške bolnice, poslanika, ministra narodnog zdravlja koji se angažovao na poboljšanju rada bolnica.

Među junacima „Užičke kaldrme” su i mitropolit Josif Cvijović (1878–1967), zatim upravnik novosadskog i skopskog teatra te sekretar beogradskog Narodnog pozorišta Radivoje Karadžić (1884–1967), lekar, pripovedač i pisac 36 satiričnih priča objavljenih u „Politici” Dragutin Bućić (1885–1957),  borac za radnička prava i politički emigrant Živko Topalović (1886–1972), pisac, oficir i političar Dragoslav Smiljanić (1894–1968), teolog, pisac i ratnik Jelisije Andrić (1894–1925) profesor, književnik i pisac udžbenika Sava Ristanović (1896–1974), kao i vrhunska balerina, koreograf i pedagog Ljubinka Dobrijević (1934–2018).

Recenzent knjige dr Aleksandar V. Savić navodi da je Zoran Žeravčić profesionalno i znalački obradio temu, stavljajući sebi i budućim istraživačima u zadatak da nastave istraživanja o istaknutim Užičanima koji su nedovoljno poznati i priznati u sredini gde su odrastali i započinjali školovanje.