Društvene metastaze

Podgorica – U Crnogorskom narodnom pozorištu je premijerno izvedeno „Naličje”, novi autorski projekat reditelja Borisa Liješevića, njegova druga predstava na ovoj sceni, nakon takođe vrlo uspešnog i dokumentarističnog dela „Očevi su grad(ili)” iz 2013. godine. Tekst „Naličja” nastao je tokom procesa proba, iz ličnih priča i iskustava autora i glumaca, niklih na tlu potrebe razotkrivanja užarenih društveno-političkih problema u Crnoj Gori, ali zapravo i šire, u našem regionu, imajući u vidu da su mehanizmi vlasti, zasnovani na lažima, manipulacijama i urušavanjima ranijih sistema vrednosti, vrlo bliski na celom prostoru nekadašnje Jugoslavije, kao da su centralizovani, ili dirigovani (dramaturgija Stela Mišković i Stefan Bošković).

Te društveno-političke metastaze, dubinska trulost sistema, u velikoj meri izgrađenog na vezama sa kriminalom, osnova su fragmentarne radnje predstave. Kroz nekoliko tokova otkriva se nagomilana prljavština u različitim sferama društva, od sudstva preko školstva do zdravstva, dramatična proširenost tokova kokaina, podmićivanje, ucenjivanje i nerazmrsiva upletenost sumnjivih biznisa, pomahnitale izgradnje i političkih dilova. Paralelno se iscrtavaju posledice te duboke društvene korupcije na ličnom planu, lomljenja pojedinca, kraha stabilnosti, jer je smisao pozorišta u davanju emotivnog, ljudskog oblika političkim tragedijama, odnosno prikazivanju odraza makroplana na mikroplanu. Takođe, u celini predstave je važno preplitanje tog opipljivo turobnog realiteta sa crnohumornim scenama, finom komikom koja se izliva iz tragičnih situacija, u skladu s našim, balkanskim mentalitetom, sklonošću ka grotesknom smehu, saputniku u ratu sa svakodnevnim nevoljama.

Boris Liješević delikatno vodi mnogobrojni ansambl, na prepoznatljivo, svedeno dizajniranoj sceni, čija se mikrodinamika povremeno suptilno razigrava, sa zahuktavanjem radnje, pomeranjem dela dekora koji predstavlja nekakvo skladište, sa konkretnom i simboličkom funkcijom (scenografija Andreja Rondović, kostim Lejla Hodžić). Glumci nastupaju sa neskrivenim žarom i energijom koji dokazuju istinsku, unutrašnju potrebu da baš o tim temama govore na sceni. Vešto psihološki oživljavaju ove scenske dvojnike naše stvarnosti, korenito oslonjene i na nove tehnologije samopomoći, „Gugl” terapije i isceljenja, tematizovane uz diskretan ironičan otklon.

Aleksandar Radulović autoritativno igra Vuka, otelotvorenje grubosti i proračunatog zla, neosetljivog na ljudske slabosti i ljubav što je zamenjena neutoljivim apetitom za moći i bogatstvom koje nastoji da zadovolji razvijanjem trgovine kokainom. Kristina Obradović gradi lik njegove nežne i prozirne supruge Snežane, sistematski razarane zbog zahteva za muškom i jakom decom, što vodi do strašnih, serijskih abortusa. Lazar Đurđević igra Luku koji postaje karika u lancu trgovine kokainom zbog teškoća prehranjivanja porodice, ali je razaran sumnjama i željom da napusti taj put (bez povratka), zbog kćerke koju takođe tragično izneverava. Slađa (Žana Gardašević Bulatović) glumi njegovu suprugu, a Nena (Branka Otašević) ženu Lukinog brata Nika (Jovan Dabović), kockara koji je takođe izgubio tlo pod nogama. Komički je naročito upečatljiv lik vaspitačice Dušice koju Jelena Minić donosi sa posebnom lakoćom i autentičnošću, gradeći lik žene iscrpljene svakodnevnim dramama, koje utišava gutajući „bromazepame”.

Jelena Nenezić predstavlja ledenu tužiteljku koja radi za kriminalce, Nada Vukčević pomalo enigmatičnu doktorku Vjeru, a Gorana Dragašević Minu, ekološku aktivistkinju, uz upadljive ironične obloge, znakove koji će kasnije otkriti da su i pokreti Zelenih cinične manifestacije kriminalnih struktura, još jedan paravan beščašća. Zoran Vujović stvara lik odbojnog Maksimilijana, instruktora plesa, podstrekača narkomanije, ucenjivača i manipulanta. Anđela Marunović igra mladu Stelu, pokazujući kako se pod pritiskom rađaju sponzoruše koje iskreno počinju da veruju da vole svoje starije dobrotvore (Danilo Čelebić). Tihana Ćulafić predstavlja Stelinu majku Olgu, takođe prinuđenu da se svim sredstvima bori za preživljavanje, nakon što ih je otac Novica ostavio u prljavim dugovima.

Lik pravdoljubive novinarke Slobode (Radmila Božović), koji nimalo slučajno ostavljamo za kraj, beskompromisno ulazi u rat sa kriminalom želeći da razbuca tu upetljanu mrežu zla, i (naravno) strada zbog naivnog uverenja da sama može protiv sistema. No, njena žrtva nije uzaludna jer ukazuje na potrebu za udruženim odstranjivanjem bolesnog društvenog tkiva, što je, može se reći, glavni smisao ove vredne i važne predstave koja u naličjima prepoznaje uzroke propadanja lica.