Sarkofag sa Dorćola kao simbolika hrišćanstva

Jedan od prvih nalaza sa hrišćanskom simbolikom sa teritorije rimskog Singidunuma, takozvani Jonin sarkofag, iz zbirke Narodnog muzeja Srbije, izložen je u lapidarijumu u Velikom barutnom magacinu, u Donjem gradu Beogradske tvrđave. Sarkofag je slučajno pronađen prilikom izgradnje kuće knjižara Marka Markovića na Dorćolu 1885. godine, koji je ovaj spomenik i poklonio Narodnom muzeju. Mihailo Valtrović, tadašnji upravnik muzeja, pregledao je sarkofag, u kojem je zatekao neznatne ostatke ljudskih kostiju, a zatim o tome i izvestio u časopisu „Starinar”. Pretpostavlja se da je sarkofag pronađen u Ulici Gospodar Jovanovoj 45a, gde je 1904. godine na mestu stare podignuta nova kuća knjižara Markovića, prema planovima arhitekte Jelisavete Načić. 
– Sarkofag je dobio ime po reljefnoj figuralnoj kompoziciji na prednjoj strani sanduka na kojoj su predstavljene scene stradanja i izbavljenja starozavetnog proroka Jone i Dobri pastir. Na osnovu ikonografskih karakteristika smatra se da predstava na sarkofagu potiče iz druge polovine 4. veka. Pisani izvori potvrđuju da je Singidunum u 4. veku bio značajno episkopsko sedište, da je u to vreme već imao organizovanu hrišćansku zajednicu i formirane kultove prvih mučenika – objašnjava mr Veselinka Ninković, muzejski savetnik u Narodnom muzeju Srbije. 
Sarkofag dužine 218, visine 98 i širine 74 centimetra izrađen je od krečnjaka. Poklopac je u obliku dvoslivnog krova, sa ugaonim akroterijama i manjim pravougaonim poljem za natpis na sredini prednje strane. Na prednjoj strani sanduka nalazi se pravougaono polje, čije su bočne ivice ukrašene motivom noričko-panonske volute, kojim su često ukrašavani rimski sarkofazi izrađeni u radionicama u provinciji Donja Panonija, a koje su, sudeći prema tipu, isklesane u 3. veku. Između sredine i kraja 4. veka drugi klesar je u pravougaonom polju prikazao epizode iz Joninog života koje se odvijaju u vodi. 
Realistično je prikazana njegova žrtva i iskušenje (mornari bacaju Jonu sa broda sa katarkom u obliku krsta u vodu u kojoj su četiri ribe), stradanje (progutala ga je morska neman), pokajanje i izbavljenje (morska neman izbacuje Jonu iz čeljusti i on se hvata za stenu).  Uobičajena scena Joninog odmora na kopnu ispod vreže sa tikvama je izostavljena, ali je zamenjena simboličnim prikazom razgranate biljke sa plodovima, verovatno tikve. Jonino spasenje i iskupljenje simbolično su predstavljeni dominantnom figurom Dobrog pastira, koji stoji na kopnu na levoj strani i, s druge strane, pejzaža koji asociraju na raj – ptice, razgranata biljka, erot koji jaše delfina (erot i delfin preko reke mrtvih prenose duše u raj). 
– Stojeća figura Dobrog pastira, kao bosonogog mladića, odevenog u kratku opasanu tuniku, sa jagnjetom prebačenim preko ramena, može se tumačiti kao simbol Joninog spasenja posle iskušenja koje je preživeo, a istovremeno upućuje i na hrišćansku ideju o spasenju. Prikazi pastira sa stadom poreklom su iz paganskih bukoličkih tema, ali sledeći poruke iz jevanđelja, ovca ili jagnje označavali su samog Isusa Hrista koga apostol Jovan naziva „jagnje božje” pa se predstava Dobrog pastira tumači kao njegova personifikacija – naglašava Veselinka Ninković.

Priča iz Starog zaveta

Knjiga proroka Jone, jedna od knjiga Starog zaveta, opisuje Jonu kao običnog čoveka sa vrlinama i manama, koji je odabran da postane prorok. Božjom voljom upućen je u grad Ninivu da se propovedima bori protiv zla koje je tamo vladalo. Ali Jona nije želeo da ide tamo, već je iznenada krenuo u suprotnom smeru i ukrcao se na brod. Božji gnev bio je veliki, a oluja se nadvila nad morem preteći da potopi brod. Jona je molio mornare da ga bace u more kako bi se oni spasli. Čim su ga bacili sa broda, oluja je prestala, a Jonu grešnog, ali spremnog na žrtvu, u moru je progutao kit. Provodeći tri dana i tri noći u njegovoj utrobi, Jona je shvatio svoje slabosti i pokajao se, a kit ga je po pokajanju oslobodio. Tako je Jona svojim čistim srcem prevazišao slabosti, a božjim milosrđem spasao se smrti.