Nit i čvorovi – život i prepreke

Od izložbe „Veselost za buru”, kako je Ljuba Gligorijević naslovio svoj predgovor 1991. godine, do aktuelne beogradske postavke „Ove ruke nisu male”, prošle su 34 godine tokom kojih je Božica Rađenović fundirala svoj intelektualni i kreativni habitus. Već na prvim stvaralačkim koracima početkom devedesetih godina prošlog veka kritika je uočila jasno njenu stvaralačku personalnost, čija je estetika kodirana u smelom istraživanju osobenosti Nove skulptorske prakse.

Na pomenutoj izložbi u Kolarcu 1991. vajarka je redukovanom figuracijom stvarala svojevrsne arhetipske oblike i refleksije uočljivih simbola; izdvajajući primarno, rustično i taktilno, kao delove ovog problemskog sklopa ona utemeljuje vrednost skulptorskog senzibiliteta koji je, u modifikovanim formama odnegovan tokom decenija u njenom stvaralaštvu. Politika i rat su opet umešali prste u živote građana Srbije koji su ljudsko dostojanstvo i izvesnost potražili na drugim teritorijama, kontinentima. I Božica Rađenović se 1993. iselila u Kanadu, a Otava joj je postala stalna adresa. Stvaralačkom energijom, inteligencijom i ženskom intuicijom ona nastavlja u novoj sredini da istražuje mogućnosti kontinuiranog rada. U personalnom i stvaralačkom pretumbavanju na novi kontinent uspostavila je izmenjenu, praktičnu opciju rada sa materijalima. U novom kanadskom opusu skulpture u masivnom drvetu iz beogradske faze, zamenjene su fluidnim oblicima u mekanim materijalima, sa akcentom na pletenju i upotrebi vunenih niti i klupka vune.

Velika Luiza Buržua jedna je od umetnica čiji je stvaralački model svojom autentičnošću poručio da se forme mogu artikulisati od različitih materijala, među kojima i vuna toplinom podseća na majku i tople džempere. Da, i Božica pominje da je od majke naučila ručne radove pa i štrikanje, što je pomoglo u razvijanju novog jezičkog modela u kome je sačuvan personalni stvaralački diskurs – primarno, rustično i taktilno, u kontekstu sofisticiranih skulptorskih tvorevina. Između ostalog, radovi od vune i sličnih materijala praktični su za transport, a da pritom kreativni koncept ostaje dominantan. Umetnica govori: sve što vidite u galeriji, sve je ručni rad ali, isto tako, opravdano smatra da su vizuelno osetljive artikulisane forme u idejnom smislu na granici između skulpture i instalacije. Razuđenim kompozicionim shemama Božica Rađenović traga za slobodnim i lucidnim rešenjima u kojima se prizor sugeriše a ne opisuje, što je očito i u novoj postavci „Ove ruke nisu male”. Određeni jezički model zasniva na ručnom radu koji je simboličkog ali i autobiografskog karaktera.

„Smatram da je moj posao da istražujem šta sa kojim materijalom mogu da izrazim, i ja svaki materijal shvatam kao novi likovni jezik. Tako razvlačenje i promenljivost ovih mekih skulptura, u ženskom principu, sugerišu nepostojanost sećanja”, stav je iz intervjua. Za nju nit predstavlja sam život, a čvorovi su problemske prepreke.

„Primetili ste da ono što stvaram kao da lebdi u prostoru galerije”, govori umetnica kao o metafori nesigurnosti mesta. Upadljiv je crveni pleteni „Obešenjak”, u svojoj biblijskoj ili mitološkoj sudbini može biti i Hrist ili Orfej ili inkarnacija drugih stradalnika. U centralnom delu postavke su dve tekstilne zidne instalacije, „Blob” i „Pričaj mi” svojevrsni dnevnički zapisi kaligrafskim penkalom sublimirajući moć verbalne komunikacije i njenih emocionalnih pikova. Neupadljive terakote, odlivaka vunenih pletiva uz polje tkanine pojačava sinergiju celine. Terakota i crtež na tkanini je instalacija „Maternji jezik”. „Ruke”, vuna na papiru iz 2016, svojim udvojenim crvenim šakama asocira na recentne kardinalne događaje u Srbiji. Na izložbi se izdvaja nekoliko fluidnih akvarelnih etida.

Skupina od desetak novih radova Božice Rađenović na izložbi u Prodajnoj galeriji predstavljaju vizuelnu i idejnu homogenu celinu, u kojoj se umetnica, ne pristajući na opštu duhovnu nesigurnost vremena, oslanja na autonomne prostore vlastitog duha.

Božica Rađenović je vunom u tehnici ručnog rada i pletenja likovnih formi i oblika dostigla kreativni vrhunac. Njena skulptura od vune „Pijeta” iz 2013. jedan je od njenih amblematskih radova kojem je mesto u velikom muzeju sveta.

Arijadnina nit koju je Božica Rađenović povukla od Beograda do Otave, nije prekinuta i sada je ponovo ova nit u njenom rodnom gradu.