Polemično, angažovano, individualno...

KRITIČARI SU ODABRALI: ESEJ 
Jovica Aćin: Goli pripovedač (Književna opština Vršac)

Aleksandar Bošković: Pesnički humor Vaska Pope (Institut za književnost i umetnost, Beograd)

Jovan Delić: O poeziji i poetici srpske moderne (Zavod za udžbenike, Beograd)

Sava Damjanov: Apokrifna istorija srpske postmoderne (Službeni glasnik, Beograd)

Dušan Ivanić/Dragana Vukićević: Ka poetici srpskog realizma (Zavod za udžbenike, Beograd)

Radivoje Mikić: Pesnička posla (Službeni glasnik, Beograd)

Marko Nedić: Proza i poetika Miroslava Josića Višnjića (Institut za književnost i umetnost, Beograd)

Predrag Palavestra: Istorija srpske književne kritike (Matica srpska, Novi Sad)

Predrag Petrović: Avangardni roman bez romana (Institut za književnost i umetnost, Beograd)

Tatjana Rosić: Mit o savršenoj biografiji (Institut za književnost i umetnost, Beograd)

Dragan Hamović: Leto i citati (Zavod za udžbenike, Beograd)

Stvaralački uspon metafikcionalne proze u svim njenim vidovima: esejistika, kritika, studije, monografije... obeležio je i godinu koja prolazi. Čini se čak da knjige o književnosti i, uopšte, svakovrsno aktuelizovanje njenih fenomena i stvaralačkih učinaka postaje bitan i opredeljujući faktor izdavačke delatnosti i ukupnog kulturnog života.

Međutim, u trajućoj klimi tranzicione akulturacije i anacionalizacije u kojoj se dramatično menja poredak vrednosti i gase nekada velike i ugledne izdavačke kuće koje su, po pravilu, sistematično objavljivale ovakvu vrstu literature, tu su delatnost preuzele i nastavile one o kojima danas svesrdno brine država: „Službeni glasnik“ i „Zavod za udžbenike“. Samo retki, mali izdavači, kakvi su: „Književna opština Vršac“, zrenjaninska „Agora“ ili beogradski „Geopoetika“ i „Arhipelag“ i dalje istrajno i predano neguju ovu neuporedivo značajnu delatnost.

Zbog toga ovaj kratki pregled koji je, neminovno, obeležen i ličnom naklonošću treba da započne izdvajanjem obimne i vredne, pionirske, Istorije srpske književne kritike Predraga Palavestre. Ona je, svakako, opsežnošću zahvata (1768–2007), preglednošću i obuhvatnošću u opisu, kao i određenim subjektivizmom u pristupu i izboru, obeležila tekuću godinu. A pored nje i srodni analitičko-sintetički istraživački zahvati u tradicionalne kulturne i književne zalihe, kakvi su: Ka poetici srpskog realizma D. Ivanića i D. Vukićević i, naglašeno učena, ambiciozna studija Avangardni roman bez romana P. Petrovića. Njima su, po širini zahvata i analitičkoj usmerenosti na ključna dela, važne autore i neupitne vrednosti, srodne knjige: O poeziji i poetici srpske moderne J. Delića i Pesnička posla R. Mikića.

Veoma korisne i instruktivne studije monografskog tipa o delima pisaca našeg novovremenog književnog kanon, priložili su: M. Nedić, O prozi i poetici Miroslava Josića Višnjića, A. Bošković O pesničkom humoru Vaska Pope i D. Hamović Leto i citati – o poeziji i poetici Jovana Hristića. Dok su delima naše starije i novije književne tradicije u izrazito polemičkom kontekstu, naročito usmereno i angažovano, pristupili: S. Damjanov u knjizi Apokrifna istorija srpske(post)moderne i T. Rosić u knjizi Mit o savršenoj biografiji – analizi figure pisca u prozi Danila Kiša, činjenoj iz zaoštrenog ugla feminističkih i rodnih studija. Dok je Jovica Aćin u knjizi Goli pripovedač dosledno posvećen tipično esejističkom, slobodno asocijativnom, naglašeno individualnom pristupu i literarizovanom opisu različitih književno-poetičkih činjenica i stvaralačkih obrazaca.

Sve to ukazuje na okolnost da su nastajanje, diferencijacija, vrednost i recepcija te književnosti o književnosti duboko povezani sa aktuelnim kulturološkim momentom, ali i, najpre, sa dugovremenim procesom izučavanja i opisivanja nacionalne kulturne i književne baštine. Zbog toga su naučnoistraživačka i esejističko-kritička delatnost ne samo nužni nego i, u kulturi malog naroda i njegovog jezika, nasušno potrebni. Kako za samoodržanje, tako i za neophodno interaktivno povezivanje sa aktuelnim evropskim i svetskim kulturnim procesima. I to ne samo kada osvetljavaju i divinizuju odabrane nasleđene ili savremene vrednosti nego i kada ih razložno problematizuju, inovativno preispituju i prevrednuju.

Ovo je godina dobrih knjiga.