Razgovor o pravima žena – glasovi razlike

Niš – Dokle god je onih koji za ženu kažu da je „tuđa kuća” i dokle god je onih koji ravnopravnost vide kao nešto u osnovi loše „samo što se isto mora zbog Evrope i sveta”, dotle priča o ženskim pravima mora da bude ne samo živa nego i stalno aktuelna kao tema od najvećeg značaja – bez obzira na to što i ta u suštini plemenita borba može da bude, a ponekad i jeste, predmet zloupotrebe i manipulacije raznih ideološko-političkih agendi koje nisu ni dobronamerne, ni slobodoljubive.

Žena nije „tuđa kuća”, i pre nego što svojevoljno postane naša ili nečija – bilo izabranica, bilo prijateljica, bilo majka – ona je pre svega svoja i ravnopravna.

To je stav, ali to je i zaključak nakon prvog dela programa niških i beogradskih umetnica i aktivistkinja koje se svojim i umetničkim izrazom, ali i svojim društvenim angažovanjem trude da između muškarca i žene, njihovih prava i obaveza i opšteg doživljaja pojma ravnopravnosti stave znak jednakosti.

Naime, nedavno je u koncertno-izložbenom prostoru Fakulteta umetnosti u Nišu, u organizaciji niškog Centra za devojke i Dah teatra iz Beograda, održan prvi deo dvodelnog umetničko-edukativnog programa „Glasovi razlike: Žena, scena, otpor”.

Prvi deo podrazumevao je predstavu Dah teatra „Nasleđe” u režiji Ivane Milenković Popović i okrugli sto nakon predstave u okviru kojeg su umetnice zajedno sa publikom razgovarale i raspravljale o pravima žena i o položaju žena u 21. veku, takođe otvorivši uvek škakljivu temu feminizma i feminističkih pokreta u kontekstu političkih i geopolitičkih realnosti modernog doba.

Sam komad „Nasleđe” govori o marginalizovanom položaju žene u lancu porodičnog materijalnog nasledstva i njenog čestog odricanja od pomenutog pod uticajem nametnutog društvenog obrasca, što kod žene uglavnom izaziva unutrašnju rastrzanost između pristajanja i otpora i unutrašnju borbu, u kojoj opet gotovo bez izuzetka strada žena.

Epilog takve borbe, na šta uostalom i ukazuje predstava „Nasleđe”, jeste potencijalno degradiranje ličnosti žene, kao i svesna ili podsvesna degradacija njenog samopoštovanja.

Drugi deo programa održan je simbolično na dan obeležavanja 83. godišnjice od pokušaja bekstva niških logorašica iz logora „Crveni krst” – kada je odiigrana predstava „Ženska soba” u režiji Dragane Jovanović i u izvođenju niškog Centra za devojke, s tim što mesto susreta ovog puta nije bio Fakultet umetnosti, već Mala scena Narodnog pozorišta u Nišu.

Ovo delo vraća nas u period Drugog svetskog rata i govori o ženama u logoru „Crveni krst” u Nišu, njihovoj međusobnoj solidarnosti, hrabrosti i planovima za bekstvo. Predstava donosi snažnu poruku, ali i istinitu priču o logorašicama i heroinama Nadi Tomić, Jelisaveti Aneti Andrejević i Milki Prokić, koje su učestvovale u pripremi za veliko bekstvo iz logora 2. decembra 1942, što je bio događaj koji je tada odjeknuo okupiranom Evropom.

Ipak, kada je reč o razgovoru o pravima žena u opštem smislu, na šta opisani događaji ukazuju, stiče se utisak da je krajnje vreme da kao društvo premostimo jaz između onoga što se u pravu i sociologiji zove slovo i duh zakona, odnosno, između formalnog usvajanja zakona o ravnopravnosti i njegovog suštinskog prihvatanja – i to ne kao nametnute obaveze, nego kao evolutivnog iskoraka jednog društva koje bi iz generacije u generaciju trebalo da teži većem stepenu pravičnosti i jednakosti.

Tek tada moći ćemo da otvorimo temu – kako da svoju neupitnu slobodnu volju koristimo bolje kako bismo opstali i kao civilizacija i kao nacija. Na primeru muško-ženskih odnosa, ne jedni protiv drugih, nego zajedno, jedni uz druge.