Rode svile gnezda pored Južne Morave

Niš – Prema podacima Društva za zaštitu i proučavanje ptica Srbije, u našoj zemlji utvrđeno je postojanje oko 2.000 uglavnom aktivnih gnezda belih roda sa mladuncima.

Gnezda belih roda, koje su u velikoj meri svoj život vezale za čoveka, u našoj zemlji najviše je na teritoriji Vojvodine, gde ih je prebrojano oko 1.150. Međutim, poslednjih nekoliko decenija ove ptice za svoja staništa sve češće biraju i područja južno od Save i Dunava. Procenjuje se da ima oko 790 slučajeva. Zanimljivo je da su ta gnezda retko kad prazna, da takvih ima tek dvadesetak. U svim ostalim i aktivnim, prema poslednjim podacima utvrđenih popisom, ima čak 4.400 mladunaca bele rode.

Bela roda, prema mišljenjima stručnjaka, iziskuje više uslova u ambijentu koji naseljava i stvara svoja staništa, blizinu reka, rečnih kanala i rukavaca, prostrane i velike pašnjake gde ima dovoljno ribe, vodozemaca, sitnih glodara ili insekata kojim se hrane.

Pri svakom popisu, kako kažu stručnjaci, dolazi do novih, a ponegde i velikih iznenađenja. Jedno od najvećih pre nekoliko godina bilo je područje oko Zaječara, gde su u selima Veliki Izvor, Vržogrnci i Grljan utvrđena nova 64 gnezda, ali i selu Donje Međurovo pored Niša, gde je registrovano 25 novih i aktivnih gnezda u kojima žive i mladunci.

Meštani Donjeg Međurova pričaju da je pre jedne decenije, kada se prvi put u njihovom naselju i na električnim stubovima pojavilo jedno, potom još nekoliko gnezda belih roda, to bila jedinstvena atrakcija. Kako kažu, od tada broj gnezda od pet, šest u selu je upetostručen i Međurovčani ih smatraju svojim i nastoje da ih očuvaju.

U dvorištu OŠ „Desanka Maksimović” u Donjem Međurovu naslikan je mural sa rodama, što dovoljno govori koliko meštani ovog moravskog i niškog sela vole ovu pticu.

Ubeđeni su da je Donje Međurovo slučajno izabrano za stanište ptica, odnosno belih roda, jer se sećaju da je prilikom jednog preleta doline Južne Morave, na čijim je obalama njihovo selo, jedne kasne jeseni, kako pretpostavljaju, od premora iz vazduha u njihovo naselje sletela jedna roda. Ali i da se već sutradan pored nje pojavio i njen „partner” – mužjak rode.

Ovaj par roda je brzo sagradio svoje gnezdo na krovu transformatora u centru sela i tu prezimio. Već naredne godine na početku proleća pojavilo se još nekoliko parova roda koji su ostali u Donjem Međurovu i od prvih godina druge decenije ovog 21. veka do današnjih vremena broj gnezda stalno je rastao. Sa jednim ili najčešće oba roditelja stalno u gnezdima rastao je i broj mladunaca.

Očigledno je da ambijent i vremenski uslovi u Donjem Međurovu kraj Južne Morave odgovaraju belim rodama, koje čuvaju svoje mladunce: prave im svojim krilima zastor i zaklon od velike hladnoće ili prevelikih vrućina, kupaju ih vodom koju donose do gnezda u svojim kljunovima, hrane onim što nabave u reci ili na njenim obalama. Gnezda formiraju na električnim stubovima, na balama sena ili slame, na krovovima i platformama napuštenih kuća i objekata, na širokom drveću.

Niško selo Donje Međurovo je trenutno jedno od većih staništa belih roda u Srbiji. Najviše gnezda je u našoj zemlji na teritoriji grada Novog Sada, u naselju Klisa oko 50, u Čenti 35, Kovilju 36, Perlezu 31 gnezdo. Banatski Taraš je pre desetak godina proglašen za „evropsko selo roda”, jer je tada imao 47 aktivnih gnezda.

Slično Donjem Međurovu kod Niša sa 25 gnezda prema poslednjem popisu su i Botoš (25), Idvor (26), Orlovat (22). U Kovilju na jednom starom i presečenom hrastu je jedno od najstarijih gnezda na Balkanu, staro više od stotinu godina.

Praksa popisivanja belih roda u svetu prvi put je realizovana između dva svetska rata, odnosno 1934. godine. Nemačka ornitološka organizacija koordinira akcijom lokalnih društava i prvi popis roda kod nas je obavljen 1957. godine. Popis roda i njihovih staništa u Srbiji se obavlja svakih deset godina, baš kao i u još 30 zemalja Evrope, ali i Azije i Afrike. Cilj je da se precizno sazna gde rastu i u kakvim uslovima se razmnožavaju ove ptice dugih nogu, koje su vesnici proleća, ali po narodnom verovanju i kao znamen novog života.