Glavom u noge napadača u naletu

Deset pripovedaka nastalih tokom poslednjih deset godina čini najnoviju knjigu pisca, kolumniste i poznatog hrvatskog filmskog kritičara Jurice Pavičića (Split, 1965). Najmanje tri priče u kolekciji Patrola na cesti (VBZ, Beograd, 2008) sadrže u sebi ponešto od fudbalske tematike. Balun najbolje karakteriše Pavičićeve junake, ali služi i kao teren na kome se ukrštaju koordinate vremena i prostora, pozicionirajući sudbinu protagonista.

Junaci žive u Dalmaciji i pate na različite načine. Gotovo svima njima zajednički su rani porodični jadi, složeni obiteljski odnosi, susreti generacija koje reže jedna na drugu; tiha tuga i glasna melanholija u stomaku koja se kasnije, gotovo u svim pričama, seli i opako materijaluzije na ratištu. Iza toga ne ostaje gotovo ništa. Jedino demencija ili neka slična nesposobnost starijih junaka da se bilo čega sete. Sve u svemu, čista južnjačka gotika, ali na mediteranski način, kako su napisali na koricama.

Naslovna priča Patrola na cesti posveta je pesmi Brusa Springstina Highway Patrolman sa albuma Nebraska. U proznoj obradi, Springstinov Džo Roberts koji „radi za državu“, dobija svog dalmatinskog parnjaka - Josipa Jonjića, koji isto radi „for the state“, u policijskoj upravi. Nemirni brat policajca ovde je Frane, umesto Springstinovog Frenkija.

Stvarajući lik krimi-brata koji okreće leđa familiji i koga kasnije juri brat-policajac sve dok svetla njegovih kola ne iščile u daljini, Jurica Pavičić koristi fudbalske detalje koji zaista efektno predstavljaju karakter junaka. „Dolje u dolcu“, piše na 80. stranici, „igrali bismo balun s djecom iz sela, Frane bi stajao na branci i bacao se kao lud.“ Taj dečak koji će se pretvoriti u opasnog tipa, još je na fudbalu pokazivao kako shvata svet. „Bacao bi se po kvrgavoj vrtači lijevo i desno, razbijao laktove i koljena, glavom išao u noge napadaču u naletu.“ Nije se bojao, imao je kratak fitilj, ili fudbalskim jezikom rečeno, stavljao glavu tamo gde drugi nisu smeli da stave nogu.

Četvrta priča sastoji se od sedam slika i nosi naslov Opća povijest nogometa. „Balun“ je u njoj glavni junak, fudbalski motivi potpuno su eksplicitni, a pisac priču posvećuje Tomislavu Iviću, na šta bi se mogla obratiti posebna pažnja, baš kao što bi se mogle preskočiti autorove pomalo nezgodne posvete Karveru, Borhesu ili Hjustonu koje piscu najčešće mogu samo da zabiju auto-gol i ništa više. U ličnoj istoriji fudbala, pripovedač beleži najvažnije momente. Zlatno doba Hajduka, 1974, 1975. godina, „južnjačka čarolija“, onaj „sjevernjački nogomet, nemilosrdan i hladan“; „jedan razlike doma, punat na gostovanju, točno koliko treba, baš kao Juventus“. Otac pripovedača, inženjer, brani trenera, doktora od baluna, zbog igre koju drugi napadaju jer je to „balun bez poteza, driblinga i gušta“. Zatim slede sećanja na prvi kolor televizor, RAI, finale Kupa šampiona, mečeve Hajduka sa Hamburgom, Totenhemom, Partizanom, ali onda na red dolazi i onaj nesrećni meč Dinama i Zvezde, posle njega rat i jezive slike sa ratišta, iz sobe jednog Delije... Fudbal tu već postaje istorijsko-sociološka kategorija, teren za opasnu igru do smrti, a Opća povijest nogometa zbirka sećanja koja su u svim Pavičićevim pripovetkama melanholična i gorka. Međutim, i ova priča, poput nekoliko drugih, kao da vapije za malo finijom stilskom obradom, za bolje isprofilisanim junacima, za malo sporijim ritmom, za malo dužim zadržavanjem na pojedinim slikama, a možda čak i jednim oštrijim klizećim startom u samu dubinu pripovedača, nakon čega će se, posle te grube provokacije, u svakoj priči ići na veće potrese, na sve ili ništa.

Subotnji derbi, sedma pripovetka u knjizi, zatvara ovaj fudbalski krug motiva. Još jednom se krećući u okviru porodične priče, među familijarnm problemima, pripovedač nam ovde već u prvom pasusu predstavlja Bracu, sa spremljenom sportskom torbom, „sve je bilo na mjestu, kao i uvjek; dva ručnika, dres, duple čarape, štitnici, steznik za koljeno i kopačke“. Spremajući se za veliku karijeru dok sa TV-a stižu slike subotnjeg derbija Hajduk-Dinamo, umesto da igra za splitski tim, Braco stoji u kujni, osećajući miris koji mu ne prija, ćušpajz, poriluk ili kelj u emajliranom loncu. Taj libero koji postiže dva gola protiv Metalca (završeno 3:1) nalazi se pred prekretnicom, dobija poziv da pređe u veliki klub. No, njegov otac ima Alchajmerovu bolest, to će zakomplikovati stvar u ovoj igri markiranja igrača, igri „flastera“, kad nikad nisi sam, nego vas je uvek dvojica, samo je pitanje da li si ti čuvan ili ti nekoga čuvaš. Bio napadač ili odbrambeni, tvoja sudbina se tu svodi na isto. Korak, dva, najčešće - ni makac!