O pokojniku sve najlepše

Uzeli ste današnje novine u ruke i počeli prelistavanje od strana sa čituljama? Ako je odgovor pozitivan, pripadate većini osoba koja, tvrdi statistika, nerado i sramežljivo priznaje da novine otvara upravo na ovim stranama. Upravo tema odnosa kolektiva prema smrti, ali u srpskoj i nemačkoj kulturi, bila je povod predavanju koje je održano nedavno u galeriji "Artget" Kulturnog centra Beograda.

Predavanje "Smrt, jezik i kultura kod Srba i Nemaca" je deo serijala koji je, u ime fonda "Mihajlo Žikić", dobrotvorne nevladine organizacije čije je sedište u Bonu u Nemačkoj, započet prošlog meseca i posvećen srpsko–nemačkim odnosima, vezama i uticajima u prošlosti i sadašnjosti. Prvo predavanje održala je istoričarka Ljubinka Trgovčević, potom je govorila germanistkinja Jelena Kostić sa Filološkog fakulteta u Beogradu, a predviđeni su razgovori i na druge teme u toku narednog perioda.

Šta se, zapravo, moglo saznati o razlikama između zemalja na osnovu posmrtnih oglasa njenih građana? Jelena Kostić, koja je svoj magistarski rad posvetila upravo novinskim oglasima vezanim za smrt u srpskoj i nemačkoj štampi, kaže – dosta toga.

– U novinskim čituljama, kao jednoj vrsti teksta, dolaze do izražaja kolektivni stavovi prema smrti. Interesantno je da su čitulje u Srbiju došle preko Nemačke i Austrougarske, pa možemo pretpostaviti da su u jednom trenutku izgledale tačno kao i ti uzori. U međuvremenu je došlo do izmena koje su kulturološki uslovljene. Najupadljivija razlika je religijski zasnovana, i tiče se toga da su u Nemačkoj retki pomeni i sećanja, što se objašnjava religijskim razlikama zapadnog hrišćanstva i pravoslavlja. U zapadnom hrišćanstvu vlada verovanje prema kojem duša, nakon smrti, prelazi u drugi svet i ne postoji potreba da se na tom putu prati. Za pravoslavlje je karakteristično verovanje, paganskog porekla, da put duše u onaj svet traje praktično godinu dana, pa zato imamo pomene u tačno određenim intervalima.

Na pitanje da li novinske čitulje potvrđuju stereotipe koji postoje o Nemcima kao uzdržanim i hladnim, i Srbima kao impulsivnim i emotivno eruptivnim ljudima, naša sagovornica odgovara da obično idu u prilog tim predrasudama.

– Izlivi osećanja u nemačkim čituljama su šturi i informativni. Što se nas tiče, kakvi smo u životu takvi smo i u odnosu prema smrti. Ima tu i kiča i snobizma i hvalisanja. Ipak, ne može se govoriti generalno. Postoje razlike, koje se tumače kao razlike između građanske i seoske kulture, što je prikazao Ivan Čolović u knjizi "Divlja književnost". Analizirajući čitulje i nadgrobne spomenike, Čolović je zaključio da je naša kultura, zaista, podeljena na urbanu i ruralnu. Građanska kultura smatra da je iskazivanje emocija neprimereno i nepristojno iznositi u javnosti, pa čak i u smrtnom slučaju. Seoska kultura, naprotiv, zahteva da se emocije pokažu.

--------------------------------------------------------------------------

Jače od politike

Interesantan je podatak naše sagovornice da nijedna politička ideologija koja je "vedrila i oblačila" na našim prostorima nije uspela da utiče na formu i zastupljenost čitulja. Ipak, velika promena nastupila je 80-ih godina prošlog veka sa uvođenjem tužbaličkih motiva u čitulje koje su do tada bile obaveštenja o smrti. Ove novine obrazložene su dolaskom seoskog stanovništva u gradove, rekla nam je Jelena Kostić.

-------------------------------------------------------------------------

Večeras o stereotipima

U Galeriji "Artget" Kulturnog centra večeras u 18,00 treće predavanje održaće dr Jovo Bakić, sa Filozofskog fakulteta u Beogradu. Tema je "Negativni stereotipi kao prepreka srpsko-nemačkim odnosima i uključivanju Srbije u EU".