Pajino faraonsko blago

Vršac – Vršački Gradski muzej je jedan od retkih naših muzeja koji raspolaže i staroegipatskom zbirkom. Široj javnosti malo je poznato da je ovdašnja kolekcija nastala zahvaljujući velikom srpskom slikaru Paji Jovanoviću, kome se Srbija upravo odužuje obeležavajući vek i po od njegovog rođenja.

– Zahvaljujući tome što je Paja Jovanović, boraveći u Africi 1887. godine, kupio i našem muzeju poklonio pet, a po nekima još sedam statueta starih više od dva milenijuma, formirana je ova kolekcija – kaže mr Dragan Jovanović, kustos Gradskog muzeja u Vršcu. – Tadašnji kustos, Feliks Mileker upisao je u knjigu ulaza muzejskog materijala da je Paja Jovanović Gradskom muzeju podario prve predmete iz Egipta, od gline i bronze.

Za Vrščane je staroegipatska zbirka, koja pripada samom svetskom kulturnom vrhu, neprocenjive vrednosti, još vrednija jer su je oformila trojica njihovih sugrađana: Paja Jovanović, kasnije i Vilmoš Vetl (65 predmeta) i Maksa Adler (16).

Nekada se patriotizam iskazivao i zaveštanjima i ličnim poklonima raznih retkih predmeta, vrednih ne samo za jednu varoš, već i za čitavu naciju i državu.

– I egipatska zbirka govori o tome da je Paja Jovanović umeo da uživa u životu, ali i da svoje radosti, nesebično, podeli sa drugima. Bio je čovek van svog vremena, u svakom smislu – kaže mr Dragan Jovanović.

Ova vršačka zbirka, kojoj je posvećena i luksuzna monografija čiji su autori Branislav Anđelković i Miroslava Panić-Štorh, do početka rata bila je u stalnoj izložbenoj postavci ovog muzeja, a u posleratnom periodu još dva puta: 2002. godine – na posebnoj izložbi koja je privukla pažnju stručnjaka i šire javnosti i, pre dve godine, u „Noći muzeja”. Sada se čuva u depou i čeka bolje dane, kad Gradski muzej u Vršcu, jedan od najstarijih u Srbiji, stekne više izložbenog prostora.

Priča se da je, već prvih dana okupacije, egipatska zbirka „zapala za oko” nemačkim oficirima. Ostala je u Vršcu, kako se priča, zahvaljujući Feliksu Milekeru.

J. Danilović