U traganju za strukturom duše

Dušan Kanazir je bio baš onaj tip naučnika od prvorazrednog soja koji u sebi nosi kako nužnu obdarenost najuzvišenijeg svojstva, tako i urođenu teološko-filozofsko-gnoseološku upitanost i zapitanost.

Naučnik Kanazir, introspekcijom dubinskog metafizičko-psihološkog, pa i parapsihološkog samoproveravanja, potvrđuje ili osporava karakter naučnih saznanja najvišeg stepena izvesnosti. U ovom aspektu, naš naučnik svetskog glasa, mogao bi biti baš prava mera, Aristotelova zlatna sredina, spram optimističnosti Ričarda Dokinsa i skeptičnosti Gintera Stenta.

Molekularni biolog u najpunijem smislu reči, Dušan Kanazir, svetska veličina, premaša naučni opseg Dokinsa u mnogim dimenzijama. Daleko je obrazovaniji, po prirodi talenata je više nego lucidniji, a po urođenoj, decizivnoj refleksivnosti više nego moćnije intuitivnosti. U odnosu na Stenta manje je skeptičan, ali je daleko jače filozofske senzitivnosti, a uverljivije je apodiktičan s obzirom na vrhunsku metodološko-epistemiološku naučnu opremljenost.

Usled toga, Dušan Kanazir je istinski obrazac voluminozne naučne personalnosti u ovoj više nego nijansiranoj, dijalektičnoj i nadasve teorijski i eksperimentalno sofisticiranijoj dimenziji duhovnosti. Upravo je po meri discipline u kojoj iskazuje svu raskošnost svojih darova i renesansnog enciklopedizma, format i autentični, a i paradigmatični, primer naučnika primerenog ovoj oblasti duha.

Dušan Kanazir je potpuno svestan da u ovoj neuporedivoj nauci visokog duhovnog reda konceptualna virtuoznost i metodološko-logička briljantnost mogu dovesti do značajnih, pa i vrhunskih dometa. Ali je još svesniji da ispred, a i u vreme same konceptualizacije, misaonog delanja i eksperimentalno-neproverljivog čina, deluje nekakva čudesnost samostvaralačke poticajnosti. Kakav demonski, nesvesni, nadsvesni praizvor i naše volje i našega uma. Tu, u toj čudesnoj borbi instinkta i čula, uma i naduma, predstavnosti i maglovite metafizičke intuitivnosti, odigrava se nerazumljivi proces samosaznajnog, a neobjašnjivog procesa saznavanja.

Dušan Kanazir, razume se, kao naučnik ne može da prihvati apriorizam nesvesnog htenja za saznanjem naučniku nesagledavajuće istine. On mora ići sa uverenjem, kao i Sizif, da se može doseći tron logički neoborive istine molekularno-biološkog sveta makro i mikrodimenzije. U isto vreme, transcendentno, esencijalno, religiozno i metafizičko biće (usađeno u svakom čoveku, ontološki) Kanazira – skeptika, filozofa i refleksivnog intuitiviste – usmerava na sujeverje antičkih tropova i bespogovornu mogućnost opovrgljivosti najrigoroznijih naučnih iskaza.

Intuitivist Kanazir kao da kontroliše naučni duh naučnika Kanazira, taman na način kako Servantesov glas razuma u Sanču Pansi upućuje Don Kihota iz beznađa i provalije na svetlost u tunelu. Sa obrnutim predznakom od ove monumentalne figure najvećeg od najvećih Španaca, Kanazir filozof kanališe Kanazira naučnika, te Kanazir naučnik, prolazeći kroz teskobu filozofske preupitanosti, dospeva do mogućeg trona naučne apodiktike.

Ovaj glasoviti i prvorazredni molekularni biolog i lekar svetskog imena, predstavlja istinsku enigmu strukture naučno-filozofske osobenosti. Takvog rariteta i neobične dijalektičke sublimacije, kakav je Kanazir, teško je pronaći u svetu i kod nas kad je jedna duhovna veličina u pitanju.

Umesnoje zamisliti da je kao takav Dušan Kanazir poznata duhovna osobenost tek možda nekolicini isto tako neobičnih ljudi. Možda je i njima krajnje nepoznata baš kao matematička nepoznata, dakle imaginarna suštastvenost. Usled navedenog, ne treba da čudi što je ovaj velikan bez merila autentičnog zahvata preduzeo najopsežniji, najdalekovidiji, najpretenciozniji i najteži zadatak, kako teološki i metafizički, tako i više nego nadnaučni. Da utvrdi i pronađe molekularno-biološku strukturu duše. Da iznađe onaj elementarni, supstancijalni, pramaterijalni (idealno realni) osnov i biće duhovnog svojstva duše. Da potraži ono što fizičari traže u tzv. Bozonu, a neurolozi i genetičari u mikrotubulu.

Da svojim neuporedivim umom, a pod dejstvom intuicije i autentičnog religioznog bleska (čitaj Božanstva), utvrdi strukturu, fizionomiju, sadržinu i supstancu one duhovnosti koju nazivamo dušom. Naučnik Kanazir traga za ovom po principima naučno-epistemiološkog, dakle euklidovsko-logičkog postupka, uz hipotetički stav o hemijskoj jednačini koja bi se našla u infinitezimalnoj tački duhovno-duševnog supstrata. No, autokritički mislilac Kanazir više nego bojažljivo pristupa, sebi pripadajućoj i imanentnom akribijom, u realizaciji ovog istinski voluminoznog duhovnog pokušaja. Tu se opet ogleda upravo dijalektički i više nego složeni karakter i dubina njegove duhovne strukture, njegove istinski neuporedive naučno-intuitivne intelektualne fizionomije. Baš tim terenom, na polju gde mašta nadmašuje svaku zamisao, gde uobrazilja nadskače poetsku imaginaciju i raskoš, a halucinacija dobija obrise vizije, uputio se ovaj dalekovidi i više nego duboki čovek. Tu, u tim teorijskim, krajnje spekulativnim, gotovo više nego filozofski nijansiranim razmatranjima, te u spektakularnom eksperimentisanju introspektivnosti, Dušan Kanazir je našao i eskapizam i bespuće i najuzvišenije duhovno utočište.

Kao krajnji racionalist, svojom iracionalno-podsvesnom (bogami i poetskom) snagom, usmerio se na ostvarenje veličanstvenog poduhvata, na otkriće najuzvišenije božanske tajne. Na sav misterij kako nefilozofskog darvinizma i Krik-Votsonovog dubokoumnog uvida, tako i na daleko veličanstveniji božanski zapis i zavet. Dakle, na istinski transcendentno tle, na misteriju koja je vladala, vlada i vladaće za vjeke vjekova, kao i Sfinga.

Sve ovo je razumljivo ukoliko se ima u vidu da je Dušan Kanazir metafizički vernik najuzvišenije suptilnosti. Ako se spozna da karakter njegovog odnosa prema univerzumu i mikrokosmosu nosi sa sobom slojeviti religiozni, a posve mirni egzaltirajući optimizam. Dušan Kanazir, kosmički vernik, po transcendentnom htenju Svetvorca, uputio je Dušana Kanazira, kao naučnog gorostasa, na put traganja za nečujnim smislom, za silogizmima vedrine i gorčine.