Agora

Specijalno za „Politiku” iz Madrida

Na samom početku oktobra u bioskopskim salama širom Španije počelo je prikazivanje dugoočekivanog filmskog spektakla Alehandra Amenbara „Agora“. Amenabar je debitovao sa filmom Tesa (1996), a međunarodnu slavu stekao ostvarenjem Otvori oči, (1997) zbog kojeg su američki studiji posle napravili rimejk sa Tomom Kruzom, Penelope Kruz i Kameron Dijaz poznat po nazivu Vanila skaj.

U novijoj španskoj kinematografiji Amenabar je prvi španski reditelj angažovan u Holivudu za film Drugi (2001), u kojem je glavnu ulogu imala Nikol Kidman, a za film More iznutra dobio je Oskara 2004. godine za najbolji strani film. Ove jeseni u španskoj prestonici Amenabar puni bioskope autentičnim filmsko-istorijskim spektaklom smeštenim u Aleksandriji, u drevnom Egiptu, koji je još uvek pod vlašću Rimljana, u četvrtom veku nove ere, pred samo zatišje helenske kulture.

Amenabar ovog puta želi da osvetli vreme nastajanja važnih nauka i misli o univerzumu, da prikaže lik Hipatije – široj javnosti malo poznate grčke filozofkinje, astrofizičarke i astronoma, jedinstvene žene naučnika za to vreme – iz jedne spiritualne i emocionalne perspektive. Govoreći o ovoj drevnoj naučnici reditelj ističe da su njena promišljanja usko povezana sa svetom u kome danas živimo, a s druge strane Aleksandrija je predstavljala simbol civilizacije koja je spaljivanjem čuvene Aleksandrijske biblioteke prestala da postoji i kao takva obeležila početak različitih verskih frakcija, religijskih fundamentalizama. „Smrću Hipatije savremeni proučavaoci filozofije i religije smatraju da se završio Stari svet i započelo mračno srednjovekovno razdoblje“, kaže Alehandro Amenabar.

Za glavne aktere u filmu Amenabar je odabrao veliku i internacionalu ekipu, koju predvodi Rejčel Vejz u ulozi Hipatije .

Za Amenabara film Agora je istorija o jednoj ženi (koja iako paganka, imala je prijatelje među hrišćanima, ali će joj verski fanatici doći glave, i to na najbrutalniji način, pošto je nekrštena), o jednom gradu, o jednoj civilizaciji i o jednoj planeti, a agora je metafora za planetu na kojoj bi svi trebalo da živimo bez ratova i političkih previranja i igara, ali nije tako.

Reditelj je, međutim, od domaće javnosti pretrpeo kritike jer je film u celosti na engleskom jeziku (na šta reditelj duhovito uzvraća ,da je Aleksandrija bila kulturno središte i antički centar svih vera, ali i svih jezika, pa stoga pretpostavlja da se i tamo mogao govoriti engleski, citirajući tvrdnju Umberta Eka da je engleski jezik latinski jezik 20. veka). Zamereno mu je i to što je za snimanje ovog spektakla  utrošeno neverovatnih 50 miliona evra (do sada najskuplji film španske kinematografije, a bez važnijeg španskog glumca), kao i to što je suviše na strani pagana, a previše kritički, čak ciničan u odnosu na hrišćane.

Amenabar se brani da je za njega glavni cilj bio da odbrani ideju slobodne misli, antidogmatske naspram dogmatske, naučne naspram religiozne. I pride, da je upravo život Hipatije (u stvarnosti mnogo gore završen, nego u samom filmu, jer su je ogolili, potpuno nagu razvukli po celom gradu, kamenovali, a potom je spalili kao vešticu) vrlo bolan primer ne samo nehumanog i netolerantnog saživota na planeti, nego i ostrašćeno vođenih političkih borbi, koje se na takav način prelome preko najpozitivnijih umova.

A onda zbog svega toga, današnji svet, kakav je, nije daleko od takve (makar crno-bele) nekadašnje drevne Aleksandrije na izdisaju.