Gradska osa Subotica–Niš, a centar Beograd

Sve moderne države imaju svoje metropole, svoje prestonice. Milošu Obrenoviću su prigovarali da mu je prestonica tamo gde razapne šator. Metropola je grčka reč koja se prevodi kao „grad-majka” ili „grad-matica”. To je grad – centar države. A metropolizacija je prevelika koncentracija društvene moći, državne uprave, kulturnih institucija i, posebno, materijalnog bogatstva i stanovništva u jednom gradu. To je situacija u kojoj metropola dovodi regije u neravnopravan odnos – ne uvažava njihove specifične potrebe i iskorišćava ih.

„Beogradizacija” je reč sa nekoliko značenja. Za ugrožene i osiromašene, poput Roma i izbeglica, „beogradizacija” ima značenje pribežišta ili kakve-takve šanse za preživljavanje.

Po mom mišljenju, „beogradizacija” pre svega znači da region Beograda nedovoljno kvalitetno i ograničeno komunicira sa širim regijama i inostranstvom. Ovakva „beogradizacija” vodi dvostrukom zatvaranju društva: unutar sebe i prema spoljnom svetu. Takva „beogradizacija” vidljiva je posebno kao sukob tradicionalnog i modernog, sela i grada.

„Beogradizacija” se često poistovećuje sa nekontrolisanim prilivom stanovništva u glavni grad. Bolno je saznanje da se broj stanovnika u okolnim regijama rapidno smanjuje, a da u Beogradu raste. Isto tako, ne smemo blagonaklono gledati na činjenicu da se gradsko stanovništvo koncentriše duž ose Subotica–Niš, sa Beogradom kao centrom te ose.

„Beogradizacija”, koncentracija državne uprave, ekonomije i kulture, još se pogrešno opravdava nacionalnim interesima. Pad moći nacionalnih država otkriva svu bedu takve „beogradizacije”, i vidi je kao ozbiljnu smetnju širim integracijama društva.

Kad se govori o „beogradizaciji” ne smemo izgubiti iz vida sve ono što sa sobom nosi proces globalizacije. Umesto da kao nekada „koncentriše”, Beograd se mora pretvoriti u globalni grad, postindustrijsku metropolu sposobnu da upravlja globalnim silama u lokalnom okruženju.

Globalizacija ostavlja dubok trag na gradove, podstiče ih na samostalnost i omogućava stvaranje mnoštva horizontalnih veza izvan njihovih nacionalnih granica. O Beogradu treba razmišljati pre svega kao o globalnom gradu u kojem se nalaze sedišta velikih svetskih kompanija, regionalnoj metropoli koja raspolaže kvalitetnim finansijskim, tehnološkim i konsultativnim službama, a tek potom kao o „staništu” nacionalnih ustanova.

Ako se opredele za globalni grad, što bih strasno podržao, Beograđani se najpre moraju osloboditi svih nacionalističkih predrasuda. Ako odluče da od svog grada naprave multikulturni centar, moraju znati da će se na njihovim ulicama mešati jezici, običaji, religije, rase, kuhinje... Denacionalizovani Beograd velikim delom mora funkcionisati odvojeno od države u kojoj se nalazi.

Da li je Beograd spreman za takve globalne promene? Ako je suditi po njegovoj nedavnoj prošlosti – on još za to nije spreman. Beograd se u bivšoj državi – koju su činile raznovrsne etničke grupe – nije nametnuo kao metropola sposobna da sociokulturno integriše jugoslovensko društvo. Beograd nije bio kohezioni faktor, bar ne na način na koji Brisel, na primer, povezuje Flamance i Valonce. Mnogi Beograd i danas doživljavaju kao grad nacionalnog hegemonizma.

Za koju će se opciju Beograd opredeliti, to treba da odluče sami Beograđani. Ako oni budu odlučivali, a ne drugi umesto njih, sigurno se neće opredeliti za „beogradizaciju”. Beograd treba vratiti Beograđanima. Uostalom, grad ne čine kule i bedemi nego ljudi koji u njemu žive.

Profesor sociologije, Pedagoški fakultet u Somboru